Sepuluh tahun bukan tempoh yang pendek bagi sebuah parti politik. Namun, bagi Parti Pribumi Bersatu Malaysia (BERSATU), ulang tahun ke-10 bukan sekadar waktu meniup lilin, mengibarkan bendera atau mengenang bagaimana parti itu pernah sampai ke Putrajaya.
Ulang tahun ini hadir ketika BERSATU sedang berhadapan persoalan paling asas tentang masa depannya:
Adakah BERSATU masih mempunyai kekuatan untuk berkembang, atau kini sekadar sedang mencari jalan untuk terus hidup?
BERSATU ditubuhkan pada 2016 sebagai wadah politik Melayu yang menentang UMNO. Parti itu kemudian menjadi sebahagian daripada kemenangan bersejarah Pakatan Harapan dalam Pilihan Raya Umum 2018.
Dua tahun kemudian, BERSATU menjadi pemain utama dalam perubahan kerajaan yang membawa presidennya, Tan Sri Muhyiddin Yassin, ke jawatan Perdana Menteri.
Dalam tempoh kurang satu dekad, BERSATU pernah bersama Pakatan Harapan, memimpin Perikatan Nasional, mengetuai kerajaan Persekutuan dan akhirnya kembali menjadi pembangkang.
Tidak banyak parti politik Malaysia mengalami perjalanan sepantas dan sedramatik ini.
Namun, sejarah besar tidak semestinya menjamin masa depan yang panjang.
Dahulu BERSATU Dicari, Kini BERSATU Mencari
Ketika ditubuhkan, BERSATU mempunyai beberapa aset besar.
Parti itu dipimpin tokoh berpengalaman seperti Tun Dr Mahathir Mohamad dan Muhyiddin. BERSATU turut menjadi jambatan yang memberikan wajah Melayu lebih kuat kepada Pakatan Harapan.
Selepas Langkah Sheraton dan pembentukan Perikatan Nasional, BERSATU sekali lagi berada di tengah gelanggang. Parti itu menjadi penghubung antara PAS, BN, Gabungan Parti Sarawak dan beberapa kumpulan politik lain.
Walaupun PAS mempunyai akar umbi lebih besar, BERSATU mempunyai jawatan Perdana Menteri, akses kepada pentadbiran dan beberapa tokoh nasional yang berpengalaman.
Kini keadaannya terbalik.
BERSATU tidak lagi memimpin kerajaan. Parti itu telah kehilangan sebahagian besar Ahli Parlimen dan pemimpinnya. Hubungan dengan PAS pula telah berakhir. Pada sambutan ulang tahun ke-10 BERSATU, Muhyiddin sendiri mengakui bahawa parti tersebut tidak seharusnya bertanding sendirian dan perlu mencari kerjasama politik baharu.
Pengakuan ini jujur, tetapi amat signifikan.
Cabaran BERSATU bukan lagi bagaimana untuk memimpin sebuah gabungan. Cabarannya sekarang ialah mencari gabungan yang masih mahu menerima BERSATU, menentukan nilai yang boleh dibawa dan berunding mengenai jumlah kerusi yang sanggup diberikan kepadanya.
Dahulu BERSATU dicari kerana mempunyai kuasa. Kini BERSATU perlu mencari rakan untuk mendapatkan semula kuasa.
PN Retak Sebelum Benar-Benar Pecah
Prestasi BERSATU dalam PRN Johor dan Negeri Sembilan tidak boleh dianalisis hanya berdasarkan angka kemenangan atau kekalahan PN. Kedua-dua pilihan raya tersebut berlangsung ketika hubungan BERSATU-PAS dalam PN sudah mengalami keretakan serius.
Secara formalnya, berakhirnya kerjasama antara BERSATU dengan PAS hanya disahkan kemudian. Muhyiddin menyatakan keputusan menamatkan hubungan itu dibuat PAS dan bukannya BERSATU.
Namun dari sudut politik, perpecahan tidak berlaku dalam sehari.
Sebelum PRN Johor dan Negeri Sembilan lagi, telah berlaku perebutan kepimpinan PN, pengunduran Muhyiddin sebagai pengerusi gabungan, pemecatan Hamzah Zainudin dan peralihan sokongan ramai Ahli Parlimen bekas BERSATU kepada kepimpinan PN yang diterajui PAS.
Selepas disingkirkan daripada BERSATU, Hamzah dan sekutunya menyatakan sokongan kepada kepimpinan PN yang baharu di bawah PAS.
Ini bermakna ketika PRN Johor dan Negeri Sembilan berlangsung, jenama PN masih digunakan, tetapi kesatuan dalamannya sudah tidak sama. PAS dan BERSATU tidak lagi bergerak sebagai dua rakan yang mempunyai keyakinan serta hala tuju bersama.
Jentera, kepimpinan dan penyokong BERSATU pula sudah terbahagi.
Oleh itu, prestasi PN dalam kedua-dua PRN mesti dibaca dengan membezakan tiga lapisan:
kekuatan sebenar BERSATU;
kekuatan PAS;
kekuatan yang terhasil daripada persefahaman taktikal PN dengan parti lain.
Jika semuanya dicampurkan sebagai “undi PN”, BERSATU mungkin berasa masih kuat berdasarkan angka yang sebenarnya bukan lagi menjadi miliknya.
Johor: Kekalahan yang Memecahkan Mitos Gelombang Hijau
PRN Johor 2026 memberikan amaran paling keras kepada BERSATU.
BN memenangi 48 daripada 56 kerusi, manakala PH memperoleh baki lapan kerusi. PN pula kalah di kesemua 33 kerusi yang ditandinginya, termasuk tiga kerusi yang pernah dikuasainya.
Kekalahan ini tidak boleh dianggap sekadar berpunca daripada kelemahan calon atau kempen. Ia menunjukkan bahawa sokongan Melayu yang pernah melonjak kepada PN dalam PRU15 bukan simpanan tetap mana-mana parti.
Kajian pasca-PRN Johor mendapati peningkatan undi BN hampir seiring dengan kemerosotan sokongan Melayu kepada PN. Peralihan paling besar pula berlaku dalam kalangan pengundi Melayu muda—kelompok yang sebelum ini dianggap penggerak “gelombang hijau”.
Namun, keputusan Johor juga berlaku ketika BERSATU dan PAS sudah tidak berfungsi sebagai sebuah pasukan yang benar-benar bersatu.
BERSATU berhadapan perpecahan dalaman. PAS pula semakin mengambil alih kepimpinan pembangkang Melayu. Sebahagian pemimpin dan Ahli Parlimen asal BERSATU sudah berpihak kepada Hamzah serta kepimpinan PN yang baharu.
Akibatnya, PN memasuki PRN Johor dengan jenama yang besar tetapi struktur dalaman yang sedang pecah.
Johor membuktikan empat perkara.
Pertama, pengundi Melayu boleh kembali kepada UMNO apabila parti itu kelihatan stabil, tersusun dan berpotensi membentuk kerajaan.
Kedua, jenama PN tidak kebal.
Ketiga, “gelombang hijau” boleh surut apabila PAS dan BERSATU tidak lagi bergerak sebagai satu kekuatan.
Keempat, tanpa jentera PAS yang benar-benar bekerja untuk calon BERSATU, kemampuan parti itu menggerakkan pengundi masih boleh dipersoalkan.
Dalam bahasa mudah: BERSATU mempunyai nama dan pengalaman, tetapi belum tentu mempunyai mesin politik yang mampu bergerak sendirian.
Negeri Sembilan: PN Menang, Tetapi BERSATU Tidak Menang
Keputusan Negeri Sembilan pula membawa paradoks yang lebih tajam.
Kerjasama BN-PN berjaya memperoleh majoriti dua pertiga dengan 25 daripada 36 kerusi. BN memenangi 18 kerusi, PN tujuh dan PH 11 kerusi.
Sekali pandang, keputusan ini kelihatan seperti kebangkitan PN selepas kekalahan teruk di Johor. Namun apabila keputusan tersebut dipecahkan mengikut parti dan organisasi, kemenangan itu lebih memperlihatkan kekuatan PAS serta keberkesanan persefahaman pilihan raya BN-PN.
Kemenangan PN tidak semestinya kemenangan BERSATU.
Ketika PRN Negeri Sembilan berlangsung, hubungan BERSATU-PAS sudah berada pada tahap yang amat rapuh. Sebahagian besar kumpulan Ahli Parlimen asal BERSATU sudah tidak lagi bersama Muhyiddin dan lebih cenderung kepada blok Hamzah-PAS.
Jentera PAS yang bekerja dalam PRN itu pula tidak boleh secara automatik dianggap sebagai jentera BERSATU. Begitu juga undi kepada calon PAS tidak boleh dihitung sebagai sokongan kepada Muhyiddin.
Inilah bahaya terbesar kepada BERSATU: parti itu boleh kelihatan kuat apabila angka gabungan dibaca secara keseluruhan, sedangkan kekuatan organisasinya sendiri semakin mengecil.
Johor menunjukkan kelemahan PN. Negeri Sembilan pula mendedahkan kelemahan BERSATU di sebalik kemenangan PN.
BERSATU Sudah Berpecah Dua
Krisis BERSATU bukan sekadar perselisihan peribadi antara Muhyiddin dengan Hamzah. Parti itu pada hakikatnya telah berpecah kepada dua blok politik.
Blok pertama kekal bersama Muhyiddin dan struktur rasmi BERSATU.
Blok kedua berhimpun di belakang Hamzah menerusi Parti Wawasan Negara atau WAWASAN dan Gerakan Reset Malaysia.
Pemecatan Hamzah bersama beberapa pemimpin dan Ahli Parlimen bukan sahaja mengeluarkan individu tertentu daripada parti. Tindakan itu turut memindahkan sebahagian besar pengalaman, jaringan, representasi Parlimen dan tenaga politik BERSATU kepada sebuah pusat kuasa baharu.
WAWASAN kemudiannya mengumumkan Hamzah sebagai presiden dan melantik ramai bekas pemimpin BERSATU dalam barisan kepimpinannya. Antaranya termasuk Ahli Parlimen Tasek Gelugor, Wan Saiful Wan Jan; Ahli Parlimen Gerik, Fathul Huzair Ayob; dan Ahli Parlimen Padang Rengas, Azahari Hasan.
Setakat penyertaan rasmi, enam Ahli Parlimen yang dipecat daripada BERSATU dilaporkan menyertai WAWASAN. Namun skala perpecahan politik sebenar lebih luas daripada angka keahlian rasmi.
Sebelum pemecatan tersebut, 16 Ahli Parlimen dilaporkan mendesak Muhyiddin berundur. Kemudian, 13 Ahli Parlimen daripada lingkungan asal BERSATU mendesak parti tersebut keluar atau dikeluarkan daripada PN. Kumpulan itu mendakwa BERSATU hanya tinggal enam Ahli Parlimen yang masih bersama parti.
Ini bermakna lebih ramai Ahli Parlimen yang asalnya berada dalam lingkungan BERSATU kini telah meninggalkan, menentang atau tidak lagi bergerak bersama kepimpinan Muhyiddin.
Sebahagiannya menyertai WAWASAN secara rasmi. Sebahagian lagi memberikan sokongan politik kepada Hamzah, WAWASAN dan kepimpinan PN yang diterajui PAS.
Maka, WAWASAN bukan sekadar parti serpihan. Ia merupakan pesaing langsung BERSATU dalam pasaran politik Melayu pembangkang.
Lebih kritikal, WAWASAN mempunyai sesuatu yang amat diperlukan sebuah parti baharu: Ahli Parlimen, tokoh nasional, hubungan dengan PAS dan naratif bahawa parti itu membawa kesinambungan perjuangan kelompok asal BERSATU—tetapi tanpa Muhyiddin.
Inilah ironi ulang tahun ke-10 BERSATU.
Parti itu tidak hanya kehilangan rakan gabungan. BERSATU telah kehilangan sebahagian daripada dirinya sendiri.
Dua Perpecahan, Satu Krisis Survival
BERSATU kini berhadapan dua perpecahan serentak.
Perpecahan pertama berlaku dalam parti, antara blok Muhyiddin dengan blok Hamzah-WAWASAN.
Perpecahan kedua berlaku dalam PN, antara BERSATU dengan PAS.
Kedua-dua perpecahan ini saling berkait. Apabila Hamzah dan ramai Ahli Parlimen asal BERSATU berpihak kepada kepimpinan PAS, Muhyiddin bukan sahaja kehilangan pemimpin parti tetapi turut kehilangan pengaruhnya dalam PN.
PAS pula tidak lagi memerlukan BERSATU seperti dahulu. PAS mempunyai jumlah Ahli Parlimen yang lebih besar, kerajaan negeri, jentera akar umbi dan pemimpin yang boleh ditampilkan sebagai calon Perdana Menteri.
Dengan kemunculan WAWASAN, PAS memperoleh pilihan rakan Melayu yang baharu tanpa perlu terus bergantung pada Muhyiddin.
BERSATU kini berada dalam keadaan yang amat sukar:
UMNO menguasai ruang Melayu kerajaan;
PAS menguasai ruang Melayu pembangkang;
WAWASAN mengambil sebahagian pemimpin dan jaringan BERSATU;
BERSATU pula masih mencari identiti, rakan dan formula survival.
Analisis SWOT BERSATU
Kekuatan
1. Jenama nasional masih dikenali
BERSATU bukan parti kecil yang tidak pernah memerintah. Presidennya pernah menjadi Perdana Menteri dan parti itu mempunyai pengalaman mentadbir kerajaan Persekutuan.
2. Pengalaman pentadbiran
Sebahagian pemimpin yang masih kekal mempunyai pengalaman kerajaan, Parlimen dan pengurusan politik nasional.
3. Kedudukan ideologi yang fleksibel
BERSATU boleh membawa politik Melayu-Islam tanpa pendekatan sekeras PAS. Pada masa sama, parti itu mempunyai sejarah bekerjasama dalam gabungan pelbagai kaum.
4. Muhyiddin masih mempunyai penyokong tersendiri
Walaupun pengaruhnya merosot, Muhyiddin masih mempunyai nama, pengalaman dan kelompok penyokong yang menghormati pentadbirannya ketika pandemik.
Kelemahan
1. Jentera akar umbi tidak sekukuh UMNO dan PAS
BERSATU banyak bergantung pada momentum nasional, tokoh besar dan jentera rakan gabungan.
2. Kehilangan ramai Ahli Parlimen dan pemimpin
Perpecahan dengan Hamzah telah mengurangkan jumlah jurucakap, calon dan pemimpin nasional yang boleh diketengahkan.
3. Identiti politik masih kabur
Selepas sepuluh tahun, masih belum jelas sama ada BERSATU mahu menjadi parti nasionalis Melayu sederhana, parti teknokrat atau alternatif kepada UMNO.
4. Terlalu bergantung pada Muhyiddin
Muhyiddin ialah aset terbesar BERSATU, tetapi kebergantungan ini turut menjadi kelemahan kerana proses penggantian kepimpinan tidak kelihatan meyakinkan.
5. Tidak lagi mempunyai gabungan tetap
BERSATU telah meninggalkan PH, kehilangan PN dan masih belum mempunyai rumah politik baharu.
Peluang
1. Ruang Melayu sederhana
Masih terdapat pengundi Melayu yang tidak mahu kembali kepada UMNO tetapi kurang selesa dengan pendekatan PAS.
2. Kerjasama politik baharu
Muhyiddin menyatakan bahawa BERSATU terbuka berbincang dengan semua pihak. Kemungkinan hubungan dengan PH juga tidak lagi ditutup sepenuhnya.
3. Membina semula parti dari bawah
Krisis boleh digunakan untuk meninggalkan budaya pergantungan kepada tokoh dan membina pemimpin komuniti, profesional muda serta calon tempatan.
4. Menjadi parti pengimbang
Jika berlaku persaingan sengit atau keputusan tergantung, beberapa kerusi BERSATU masih boleh memberikan nilai rundingan.
Ancaman
1. PAS menguasai pembangkang Melayu
PAS mempunyai jentera, kerusi Parlimen, kerajaan negeri dan keupayaan mobilisasi yang jauh lebih besar.
2. Kebangkitan UMNO-BN
Kemenangan besar BN di Johor menunjukkan bahawa pemulihan UMNO bukan lagi sekadar andaian.
3. WAWASAN mengambil ruang BERSATU
WAWASAN bukan sahaja bersaing mendapatkan undi, tetapi turut berebut calon, jentera, kerusi dan pengiktirafan PAS.
4. Risiko menjadi parti tanpa rumah
Jika PH, BN dan PAS tidak melihat BERSATU sebagai rakan yang membawa nilai, parti itu mungkin terpaksa bertanding sendirian.
5. Risiko menjadi sekadar pembekal calon
Jika diterima dalam mana-mana gabungan dalam keadaan lemah, BERSATU mungkin hanya diberikan sedikit kerusi atau kawasan yang sukar dimenangi.
Apa Akan Berlaku di Melaka?
Melaka ialah ujian paling penting terhadap survival BERSATU.
Pada PRN lalu, BN memenangi 21 daripada 28 kerusi, PH lima dan PN dua. Penggal DUN Melaka semasa berakhir pada 30 Disember 2026.
Namun PRN kali ini berlangsung dalam landskap yang amat berbeza.
BERSATU dan PAS telah berpisah. Hamzah serta WAWASAN semakin rapat dengan kepimpinan PAS. BN pula memperoleh momentum besar selepas Johor dan kejayaan kerjasama BN-PN di Negeri Sembilan.
Di Melaka sendiri, kehadiran Datuk Mas Ermieyati Samsudin, Ahli Parlimen Masjid Tanah, dalam kelompok 13 Ahli Parlimen yang menentang kedudukan BERSATU dalam PN menunjukkan perpecahan itu mempunyai dimensi tempatan yang nyata.
Terdapat empat kemungkinan utama.
Senario Pertama: BERSATU Bertanding Sendirian
Ini senario paling berisiko.
Berdasarkan keputusan Johor, BERSATU boleh kalah di hampir semua kerusi dan kehilangan deposit di beberapa kawasan. Pertandingan solo mungkin mempertahankan maruah organisasi, tetapi maruah tanpa kerusi tidak menjamin survival.
Senario Kedua: WAWASAN Menggantikan BERSATU sebagai Rakan PAS
Ini mungkin senario paling menyakitkan kepada BERSATU.
Jika PAS dan PN memberikan laluan kepada WAWASAN, BERSATU bukan sahaja kehilangan gabungan tetapi turut kehilangan akses kepada jentera serta pengundi teras PN.
Melaka kemudian menjadi gelanggang untuk menentukan sama ada pengundi lebih setia kepada jenama BERSATU-Muhyiddin atau berpindah kepada Hamzah-WAWASAN-PAS.
Senario Ketiga: BERSATU Kembali Berunding dengan PAS atau BN-PN
Dalam politik, pintu tidak pernah tertutup sepenuhnya.
Namun jika BERSATU kembali ke meja rundingan, parti itu tidak lagi hadir sebagai ketua gabungan. BERSATU mungkin terpaksa menerima jumlah kerusi lebih kecil dan tunduk kepada formula yang ditentukan PAS serta BN.
Dalam senario ini, BERSATU mungkin terus hidup—tetapi sebagai pemain junior.
Senario Keempat: Persefahaman Terhad dengan PH
Inilah senario paling kontroversial tetapi tidak mustahil.
BERSATU mempunyai sejarah bersama PH. Kedua-duanya mungkin mempunyai kepentingan untuk menghalang dominasi BN atau PAS-WAWASAN di kawasan tertentu.
Namun kerjasama ini akan berhadapan masalah kepercayaan, sejarah Langkah Sheraton dan bantahan daripada akar umbi PH.
Jika berlaku, bentuk paling realistik bukanlah gabungan formal, tetapi persefahaman terhad atau persetujuan untuk tidak bertembung di beberapa kerusi.
Ramalan Saya: Melaka Akan Mengecilkan BERSATU
Melaka mungkin tidak mematikan BERSATU sepenuhnya, tetapi berpotensi mengecilkan kedudukannya dengan lebih ketara.
Jika bertanding banyak kerusi, BERSATU berisiko mengulangi Johor.
Jika bertanding terlalu sedikit, parti itu mengesahkan statusnya sebagai pemain kecil.
Jika tidak bertanding, BERSATU kehilangan pentas untuk membuktikan bahawa ia masih mempunyai pengaruh.
Jika bertembung dengan WAWASAN, kedua-duanya akan memecahkan undi Melayu pembangkang dan memberikan kelebihan kepada BN.
Sebaliknya, jika WAWASAN memperoleh kerusi melalui rundingan dengan PAS sedangkan BERSATU tersisih, PRN Melaka boleh menjadi detik peralihan pengaruh daripada Muhyiddin kepada Hamzah.
Melaka dengan itu bukan sekadar pilihan raya negeri.
Ia merupakan referendum terhadap masa depan dua serpihan politik yang berasal daripada rumah yang sama.
BERSATU Memerlukan “Reset” Sebenar
Survival BERSATU tidak boleh bergantung semata-mata pada rundingan elit.
Pertama, BERSATU mesti menjelaskan identitinya. Parti tidak boleh terus dikenali hanya sebagai “bukan UMNO”, “bekas PH” atau “bekas rakan PAS”.
Kedua, parti perlu menyusun transisi kepimpinan. Muhyiddin masih mempunyai nilai politik, tetapi BERSATU perlu menunjukkan siapakah barisan pemimpin yang mampu membawa parti selepas era beliau.
Ketiga, BERSATU mesti membina jentera akar umbi sendiri. Cawangan yang hanya aktif ketika musim pilihan raya bukan sebuah organisasi politik.
Keempat, parti perlu berhenti membaca kekuatannya melalui angka PN. Undi PAS bukan semestinya undi BERSATU.
Kelima, BERSATU mesti membuktikan bahawa ia mempunyai tawaran yang berbeza daripada UMNO, PAS dan WAWASAN.
Keenam, parti perlu kembali berbicara mengenai masalah rakyat—kos sara hidup, pekerjaan, perumahan, pendidikan, mobiliti sosial dan masa depan anak muda—bukan sekadar siapa menjadi pengerusi gabungan atau calon Perdana Menteri.
Belum Mati, Tetapi Kehilangan Separuh Dirinya
Pada usia sepuluh tahun, BERSATU belum mati. Parti ini masih mempunyai nama, pengalaman dan seorang bekas Perdana Menteri sebagai presiden.
Namun parti itu juga tidak lagi berada dalam keadaan selesa.
Johor menunjukkan bahawa gelombang Melayu boleh kembali kepada BN.
Negeri Sembilan menunjukkan bahawa kemenangan PN tidak semestinya kemenangan BERSATU.
Perpecahan dengan PAS membuktikan bahawa BERSATU telah kehilangan rumah politik yang selama ini melindungi kelemahan jenteranya.
Kemunculan WAWASAN pula menunjukkan bahawa legasi dan sebahagian besar kekuatan politik BERSATU kini sedang dituntut oleh parti lain.
BERSATU bukan sahaja sedang mencari rakan politik baharu. Parti itu sedang berusaha menggantikan anggota badan politiknya sendiri yang telah terpisah.
Dalam politik, sesebuah parti tidak mati hanya kerana kalah pilihan raya. Parti mula mati apabila pemimpinnya berpindah, jenteranya melemah, sekutunya meninggalkan gelanggang dan pengundinya menemui rumah politik baharu.
BERSATU sudah berusia sepuluh tahun. Kini masanya bukan lagi untuk mengenang bagaimana parti itu pernah sampai ke Putrajaya.
Soalannya sekarang lebih getir:
Apakah BERSATU masih mempunyai sebab yang cukup kuat untuk dipilih oleh rakyat?
Dan antara BERSATU dengan WAWASAN, siapakah yang sebenarnya akan mewarisi masa depan politik kelompok yang pernah dibina oleh Muhyiddin?
Melaka mungkin memberikan jawapannya.
Salam Budiman.
Ulasan