Pilihan raya bukan sahaja menguji calon, parti dan jentera politik. Pilihan raya juga menguji ketepatan penganalisis.
Sebelum rakyat Johor keluar mengundi, pelbagai institusi penyelidikan, penganalisis politik dan pusat kajian telah mengemukakan dapatan, pandangan serta jangkaan masing-masing. Ada yang berani mengunjurkan jumlah kerusi. Ada yang sekadar mengenal pasti kecenderungan pengundi. Ada pula yang membina beberapa senario berdasarkan kadar keluar mengundi, kekuatan jentera dan perubahan sokongan mengikut segmen pengundi.
Selepas keputusan diumumkan, semua analisis tersebut wajar dinilai semula. Namun penilaian tidak boleh dibuat secara simplistik dengan bertanya: “Siapa teka jumlah kerusi dengan tepat?”
Analisis politik yang baik perlu dinilai sekurang-kurangnya daripada tiga sudut:
Adakah penganalisis membaca arah keputusan dengan betul?
Sejauh manakah unjuran jumlah kerusinya menghampiri keputusan sebenar?
Adakah faktor yang dikenal pasti benar-benar menjelaskan tingkah laku pengundi?
Dengan ukuran tersebut, kita dapat membezakan antara analisis yang benar-benar tajam, analisis yang tepat dari segi arah tetapi tersasar pada skala, serta pandangan yang sebenarnya tidak pernah dimaksudkan sebagai ramalan kerusi.
Keputusan sebenar sebagai garis penamat
Keputusan rasmi PRN Johor 2026 menyaksikan Barisan Nasional memenangi 48 daripada 56 kerusi, manakala Pakatan Harapan memperoleh lapan kerusi. Perikatan Nasional, BERSAMA, MUDA dan calon-calon lain gagal memenangi sebarang kerusi. Daripada lapan kerusi PH, DAP memenangi enam, manakala PKR dan Amanah masing-masing memperoleh satu kerusi.
Keputusan 48–8 ini bukan kemenangan biasa. Ia merupakan kemenangan yang cukup dominan sehingga menuntut kita menilai semula beberapa andaian awal tentang persaingan politik di Johor.
Ia memperlihatkan empat perkara utama:
Pertama, gelombang sokongan kepada BN lebih besar daripada yang dijangka oleh sebahagian besar penganalisis.
Kedua, PN bukan sekadar merosot, tetapi gagal mempertahankan sebarang tapak di Dewan Negeri Johor.
Ketiga, PH masih mempunyai kubu bandar tertentu, tetapi keluasan kubu tersebut semakin mengecil.
Keempat, faktor kepimpinan negeri, jentera akar umbi dan keinginan terhadap kestabilan akhirnya mengatasi naratif persaingan nasional.
ILHAM Centre: paling hampir membaca gambaran besar
Antara analisis yang paling hampir dengan keputusan sebenar ialah analisis akhir ILHAM Centre.
ILHAM menjangkakan BN akan melepasi majoriti dua pertiga. Pusat tersebut mengenal pasti populariti Menteri Besar, penerimaan terhadap pentadbiran negeri, kelemahan PN selepas perpecahan strategi PAS dan Bersatu, serta kelebihan jentera BN sebagai faktor utama.
Dalam pemetaan ILHAM, BN mendahului di 39 kerusi, PH di sembilan kerusi, manakala lapan lagi dikategorikan sebagai kerusi yang masih boleh berubah. Sekiranya kesemua lapan kerusi tidak pasti itu memihak kepada BN, jumlahnya menjadi 47 kerusi—hanya kurang satu kerusi daripada keputusan sebenar sebanyak 48 kerusi. Anggaran sembilan kerusi untuk PH pula hanya berbeza satu kerusi daripada keputusan sebenar.
Ini menjadikan ILHAM antara institusi yang paling tepat dari segi:
arah kemenangan;
skala penguasaan BN;
kemerosotan PN;
kedudukan PH sebagai satu-satunya blok pembangkang yang masih berupaya memenangi kerusi.
Kekuatan utama ILHAM bukan sekadar pada jumlah kerusi, tetapi pada keupayaannya membaca PRN Johor sebagai pilihan raya mengenai prestasi kerajaan negeri, bukannya semata-mata referendum terhadap Kerajaan Persekutuan.
Penilaian saya: sangat tepat pada gambaran besar dan hampir tepat pada skala keputusan.
Merdeka Center: tepat pada pemenang, konservatif pada skala
Merdeka Center mengunjurkan BN berpotensi memperoleh sekitar 40 hingga 42 kerusi. Kajian tersebut juga menunjukkan sokongan pengundi Melayu kepada BN berada pada tahap yang kukuh, dengan penerimaan tinggi terhadap pentadbiran Menteri Besar.
Merdeka Center turut menjangkakan DAP kekal sebagai parti pembangkang terbesar, manakala Amanah dan PKR hanya mampu memenangi jumlah kerusi yang kecil.
Dari segi arah, analisis ini tepat:
BN menang dengan majoriti besar;
DAP menjadi komponen pembangkang terkuat;
PKR dan Amanah hanya memenangi kerusi yang sangat terhad;
populariti Menteri Besar menjadi aset penting BN.
Namun unjuran 40 hingga 42 kerusi merendahkan kekuatan sebenar BN sebanyak enam hingga lapan kerusi. Merdeka Center berjaya membaca kelebihan BN, tetapi tidak menangkap sepenuhnya besarnya peralihan pada penghujung kempen.
Kemungkinan besar model tersebut masih memberikan ruang kepada PN untuk mempertahankan beberapa kerusi serta mengandaikan PH mampu bertahan di lebih banyak kawasan campuran.
Penilaian saya: tepat pada arah dan struktur keputusan, tetapi konservatif terhadap magnitud kemenangan BN.
IDE Research Centre: pembacaan awal tepat, persaingan tidak seimbang seperti dijangka
IDE Research Centre sejak awal menekankan bahawa tiada penolakan besar-besaran terhadap pembubaran Dewan Negeri. Sentimen positif terhadap keperluan mendapatkan mandat baharu turut dikaitkan dengan imej dan prestasi pentadbiran Menteri Besar. IDE juga mengenal pasti kadar keluar mengundi sebagai pemboleh ubah penting yang boleh menentukan beberapa kerusi marginal.
Kesemua pemerhatian ini mempunyai asas yang tepat.
Tidak berlaku gelombang kemarahan terhadap kerajaan negeri. Sebaliknya, pengundi memberikan mandat yang lebih kukuh kepada BN. Faktor kepimpinan negeri ternyata lebih dominan daripada serangan politik yang cuba mengheret pilihan raya ini ke gelanggang nasional.
Namun, IDE turut mengetengahkan gagasan bahawa Johor bukan lagi “kubu tetap” mana-mana parti dan pertandingan kali ini lebih terbuka. IDE mengingatkan bahawa BN mempunyai kelebihan dalam kalangan pengundi Melayu, manakala PH bergantung pada sokongan bukan Melayu dan kadar keluar mengundi di kawasan bandar.
Secara teorinya, analisis itu munasabah sebelum pengundian. Johor sememangnya pernah memperlihatkan perubahan besar dalam PRU 2018, PRN 2022 dan PRU 2022.
Tetapi keputusan 48 daripada 56 kerusi menunjukkan bahawa pada peringkat negeri, Johor kembali berfungsi sebagai kubu dominan BN—sekurang-kurangnya dalam pilihan raya ini.
IDE tidak menerbitkan satu angka muktamad yang boleh dibandingkan secara langsung dengan keputusan sebenar. Oleh itu, ia bukan ramalan kerusi. IDE lebih sesuai dinilai sebagai analisis sentimen dan struktur persaingan.
Penilaian saya: tepat membaca penerimaan terhadap kerajaan negeri dan kepentingan kadar keluar mengundi, tetapi melebihkan tahap keterbukaan persaingan.
Bridget Welsh: paling tajam membaca perubahan mikro pengundi
Analisis Bridget Welsh merupakan antara pembacaan kualitatif yang paling tajam.
Beliau menjangkakan sebahagian pengundi Melayu akan kembali kepada BN, manakala sokongan PN akan merosot akibat kelemahan jentera, hubungan PAS–Bersatu yang tidak lagi kukuh serta ketidakupayaan PN menampilkan persaingan menyeluruh.
Beliau juga memberikan perhatian kepada pengundi FELDA, pengundi muda, kadar keluar mengundi masyarakat bukan Melayu dan risiko penyusutan kerusi DAP. Menariknya, analisis beliau menyentuh enam kerusi sebagai kedudukan yang mungkin dicapai DAP—dan DAP akhirnya benar-benar memenangi enam kerusi.
Walaupun Prof Welsh tidak mengeluarkan angka keseluruhan seperti 48–8, sebahagian besar diagnosis beliau terbukti:
pengundi Melayu bergerak kembali kepada BN;
PN semakin lemah;
jentera BN mempunyai kelebihan;
pengundi muda tidak bergerak secara seragam kepada pembangkang;
DAP kekal, tetapi dalam lingkungan kerusi yang lebih kecil;
PH gagal mengembangkan sokongan di luar kawasan teras.
Penilaian saya: sangat tepat dari segi tingkah laku pengundi dan dinamika peringkat mikro.
Wong Chin Huat: tepat menjadikan nasib Bersatu sebagai ujian utama
Profesor Wong Chin Huat mengemukakan satu ukuran yang sangat jelas: sekiranya Bersatu gagal mempertahankan kerusi yang dimenanginya pada 2022, keputusan itu perlu dibaca sebagai kemerosotan serius terhadap parti tersebut dan kepimpinan Tan Sri Muhyiddin Yassin.
Beliau turut memberikan perhatian kepada keputusan PAS untuk tidak bertanding secara menyeluruh serta kemungkinan perubahan aliran undi Melayu akibat hubungan baharu antara parti-parti tersebut.
Keputusan sebenar lebih buruk daripada sekadar kegagalan mempertahankan sebahagian kerusi. PN kehilangan kesemua tapaknya.
Maka, syarat analitik yang ditetapkan Wong benar-benar berlaku. Beliau tidak menyatakan jumlah tepat kerusi BN atau PH, tetapi tepat mengenal pasti bahawa persoalan terbesar pilihan raya ini ialah sama ada Bersatu masih mempunyai daya tahan di Johor.
Jawapannya selepas pengundian jelas: tidak.
Penilaian saya: sangat tepat pada diagnosis tentang PN dan Bersatu, walaupun bukan ramalan keseluruhan keputusan.
PM Dr Mazlan Ali: tepat pada pemain utama, kurang tepat pada jurang kemenangan
Profesor Mazlan Ali menjangkakan persaingan utama berlaku antara BN dengan PH. Beliau melihat BN mempunyai kelebihan di kawasan majoriti Melayu, manakala PN menghadapi masalah akibat kekurangan kerusi ditandingi, kelemahan jentera serta keretakan kerjasama antara PAS dengan Bersatu.
Beliau juga mengunjurkan kadar keluar mengundi yang lebih tinggi dan melihat pentadbiran Menteri Besar diterima secara positif.
Banyak unsur dalam analisis ini terbukti tepat:
hanya BN dan PH memenangi kerusi;
PN gagal muncul sebagai pencabar sebenar;
BN menguasai sebahagian besar kawasan Melayu;
penerimaan terhadap kerajaan negeri memberi manfaat besar kepada BN;
penyertaan pengundi lebih memberangsangkan berbanding PRN 2022.
Namun gambaran tentang persaingan BN–PH yang sengit tidak berlaku secara menyeluruh. Memang terdapat kerusi sangat rapat seperti Simpang Jeram yang dimenangi PH dengan majoriti hanya 170 undi, tetapi keputusan agregat 48–8 menunjukkan jurang besar antara kedua-duanya. (Bernama)
Penilaian saya: tepat mengenal pasti dua pemain utama dan kelemahan PN, tetapi kurang tepat pada tahap kesengitan keseluruhan.
Profesor Sivamurugan Pandian: analisis kempen, bukan ramalan kerusi
Profesor Sivamurugan Pandian lebih banyak menumpukan kepada bentuk kempen—pendekatan rumah ke rumah, kumpulan kecil, kempen bersasar, kekuatan jentera dan peningkatan suhu politik pada minggu kedua.
Beliau menegaskan bahawa kemampuan parti melakukan pemetaan pengundi dan mikro-sasaran akan lebih penting daripada ceramah besar.
Pandangan ini sukar dinilai hanya berdasarkan jumlah kerusi kerana ia bukan satu ramalan keputusan.
Namun kemenangan besar BN memang selari dengan kelebihan jentera tradisionalnya. BN bukan sahaja mempunyai organisasi di peringkat negeri, tetapi rangkaian yang lebih tersusun di peringkat daerah mengundi, kampung, FELDA dan komuniti setempat.
Penilaian saya: tepat sebagai pemerhatian tentang kaedah kempen, tetapi tidak boleh diberi markah sebagai ramalan kerusi.
James Chin dan INVOKE: jangan cipta angka yang tidak pernah diterbitkan
Dalam menilai ketepatan penganalisis, kita perlu berlaku adil.
Dalam bahan awam yang saya semak, Profesor James Chin banyak membincangkan implikasi pilihan raya terhadap kedudukan UMNO, kepimpinan Menteri Besar dan politik nasional. Namun saya tidak menemui satu unjuran kerusi rasmi yang cukup jelas untuk dibandingkan dengan keputusan 48–8.
Begitu juga dengan INVOKE. Pelbagai angka boleh beredar dalam perbualan politik dan media sosial, tetapi tanpa dokumen, kenyataan atau penerbitan rasmi yang boleh disahkan, angka tersebut tidak wajar dianggap sebagai ramalan institusi.
Prinsipnya mudah: kita tidak boleh memberikan markah kepada ramalan yang tidak dapat dibuktikan pernah dibuat.
Bagaimana pula dengan analisis Dr Dan?
Dalam analisis awal saya, ruang kemenangan BN masih diletakkan secara lebih berhati-hati. Saya memberikan kemungkinan BN membentuk kerajaan, tetapi pada peringkat awal belum menjangkakan penguasaan sehingga 48 kerusi.
Namun setelah kempen berkembang, kelemahan PN semakin jelas, pemindahan sokongan Melayu kepada BN semakin kelihatan dan PH menghadapi kesukaran mempertahankan semua kawasan campuran, culaan akhir saya pada 10 Julai berubah kepada:
BN: 43 kerusi;
PH: 11 kerusi;
PN: dua kerusi;
parti lain: kosong.
Saya turut membina tiga senario. Senario paling baik bagi BN meletakkan parti itu antara 46 hingga 49 kerusi. Keputusan sebenar 48 kerusi berada tepat dalam lingkungan senario tersebut.
Bagaimanapun, titik tengah 43 kerusi masih merendahkan BN sebanyak lima kerusi. Saya juga memberikan dua kerusi kepada PN, sedangkan PN akhirnya tidak memenangi sebarang kerusi.
Justeru, saya tidak akan mendakwa culaan tersebut tepat sepenuhnya.
Yang tepat ialah:
BN akan menang besar;
PH menjadi satu-satunya blok pembangkang yang bermakna;
parti-parti kecil gagal menembusi Dewan Negeri;
Puteri Wangsa kekal berpotensi dimenangi Dr. Maszlee Malik;
Senggarang kekal sukar ditembusi oleh Onn Abu Bakar;
terdapat kemungkinan BN menghampiri 50 kerusi.
Dr. Maszlee akhirnya memenangi Puteri Wangsa dengan majoriti 5,744 undi, manakala Onn Abu Bakar tewas di Senggarang dengan majoriti 7,916 undi.
Kelemahan analisis saya ialah masih memberikan terlalu banyak ruang kepada PN untuk bertahan dan terlalu berhati-hati menilai kesan penyatuan undi pro-kestabilan kepada BN.
Penilaian saya terhadap analisis sendiri: tepat pada senario kemenangan besar, tetapi titik ramalan masih konservatif.
Ringkasan ketepatan analisis
| Penganalisis atau institusi | Penilaian selepas keputusan |
|---|---|
| ILHAM Centre | Paling hampir membaca skala kemenangan BN dan jumlah kerusi PH |
| Merdeka Center | Tepat pada arah, tetapi merendahkan kemenangan BN sebanyak enam hingga lapan kerusi |
| IDE Research Centre | Tepat pada sentimen kerajaan negeri, tetapi persaingan ternyata kurang terbuka daripada jangkaan |
| Bridget Welsh | Sangat tepat membaca perubahan pengundi Melayu, kelemahan PN dan kedudukan DAP |
| Wong Chin Huat | Sangat tepat menjadikan kehilangan kerusi Bersatu sebagai ukuran kemerosotan PN |
| Mazlan Ali | Tepat pada dua pemain utama dan kelemahan PN, tetapi melebihkan kesengitan BN–PH |
| Sivamurugan Pandian | Tepat sebagai analisis kaedah kempen, bukan ramalan kerusi |
| James Chin/INVOKE | Tiada unjuran kerusi awam yang cukup jelas untuk dinilai secara adil |
| Dr Dan | Senario 46–49 tepat merangkumi keputusan 48, tetapi titik ramalan 43 masih rendah |
Pelajaran terbesar daripada PRN Johor 2026 ialah analisis pilihan raya tidak boleh bergantung pada sentimen media sosial, saiz ceramah atau satu kelompok pengundi sahaja.
Kemenangan BN dibina melalui gabungan beberapa faktor:
penerimaan tinggi terhadap kepimpinan negeri;
jentera akar umbi yang tersusun;
keinginan terhadap kestabilan;
kembalinya sebahagian pengundi Melayu;
kelemahan organisasi PN;
penyusutan sokongan PH di kawasan campuran tertentu;
kesukaran parti kecil meyakinkan pengundi bahawa mereka mempunyai laluan realistik untuk menang.
Penganalisis yang hanya melihat politik nasional cenderung merendahkan kekuatan BN. Mereka yang memahami perbezaan antara pilihan raya negeri dengan pilihan raya umum lebih hampir kepada keputusan sebenar.
Dalam PRN, pengundi boleh membezakan antara penilaian terhadap Putrajaya dengan penilaian terhadap kerajaan negeri. Johor 2026 membuktikan bahawa seorang pengundi boleh mempunyai kritikan terhadap Kerajaan Persekutuan, tetapi pada masa sama memilih untuk memberikan mandat besar kepada kerajaan negeri yang dianggap stabil dan berfungsi.
Budaya Analisis Politik di Malaysia
Budaya analisis politik di Malaysia perlu bergerak ke tahap yang lebih bertanggungjawab.
Semua ramalan sepatutnya bertarikh, mempunyai andaian yang jelas dan disimpan untuk dinilai selepas pilihan raya. Penganalisis tidak boleh mengubah maksud kenyataan lama selepas keputusan diketahui. Senario terbaik, senario asas dan senario terburuk perlu dibezakan sejak awal.
Bagi saya, analisis paling berguna bukan semestinya yang meneka angka tepat secara kebetulan. Analisis terbaik ialah yang:
menunjukkan data dan kaedah;
menyatakan had kajian;
membezakan fakta daripada andaian;
menerangkan faktor yang boleh mengubah keputusan;
bersedia mengakui kesilapan selepas pengundian.
PRN Johor 2026 memperlihatkan ILHAM Centre paling hampir membaca gambaran keseluruhan. Bridget Welsh dan Wong Chin Huat pula sangat tajam dalam mendiagnosis perubahan tingkah laku pengundi serta kemerosotan PN. Merdeka Center membaca arah dengan betul tetapi terlepas skala kemenangan. IDE tepat mengenai penerimaan terhadap kerajaan negeri, namun keputusan akhir menunjukkan persaingan tidak seterbuka yang dibayangkan.
Analisis saya sendiri berjaya meletakkan keputusan sebenar dalam lingkungan senario terbaik BN, tetapi masih belum cukup berani menjadikan 48 kerusi sebagai angka asas.
Itulah disiplin seorang penganalisis.
Apabila tepat, kita jelaskan mengapa. Apabila tersasar, kita kenal pasti andaian yang salah. Kerana tujuan analisis bukan untuk kelihatan sentiasa betul, tetapi untuk membantu masyarakat memahami bagaimana demokrasi dan pengundi benar-benar bekerja.
Dalam politik, peti undi bukan sahaja menentukan siapa yang menang. Peti undi turut mengaudit siapa yang benar-benar memahami rakyat.
— Dr Dan
Dunia Mendan
Ulasan