Dari sudut undi popular, BN memperoleh kira-kira 59.7 peratus, PH 32.6 peratus dan PN hanya 5.4 peratus. Sebagai perbandingan, dalam PRN Johor 2022, BN mendapat 43.1 peratus, PH 26.4 peratus dan PN 24 peratus. Ertinya, PH memang meningkatkan bahagian undinya berbanding PRN 2022, tetapi peningkatan itu langsung tidak mencukupi untuk menghalang BN daripada menambah lapan kerusi.
Di sinilah PH perlu berhati-hati daripada melakukan satu kesilapan besar: menggunakan peningkatan undi popular sebagai ubat penenang kepada kekalahan kerusi.
Benar, PH memperoleh lebih banyak undi berbanding PRN 2022. Namun PRN 2022 berlangsung dengan kadar keluar mengundi yang jauh lebih rendah. Jika dibandingkan dengan PRU15, sokongan PH di Johor masih merosot dengan ketara. Dr Ong Kian Ming menganggarkan sokongan PH turun sekitar 10 mata peratus berbanding PRU15, sementara bahagian undi DAP di kerusi yang ditandinginya jatuh daripada 61.2 peratus pada 2022 kepada 50.8 peratus pada 2026.
Justeru, janganlah terlalu cepat berkata bahawa “undi teras PH masih kekal”. Kalau benar semuanya masih kukuh, PH tidak akan kehilangan empat kerusi, KEADILAN tidak akan tinggal satu kerusi dan Amanah tidak akan mempertahankan Simpang Jeram dengan majoriti hanya 170 undi.
PH tidak memerlukan putaran komunikasi. PH memerlukan keberanian untuk mengakui bahawa sebahagian rakyat yang pernah percaya kepadanya sudah mula menjauh.
Apa sebenarnya berlaku di Johor?
1. Undi PN tidak kembali kepada PH — sebahagian besarnya terkumpul kepada BN
Dalam PRN 2022, PN memperoleh kira-kira 24 peratus undi. Pada 2026, bahagiannya jatuh kepada sekitar 5.4 peratus. Dalam tempoh sama, undi BN melonjak daripada 43.1 peratus kepada 59.7 peratus. Angka ini tidak membuktikan bahawa setiap pengundi PN berpindah kepada BN, tetapi ia menunjukkan proses konsolidasi undi Melayu dan konservatif yang sangat besar memihak kepada BN.
BN berjaya muncul sebagai pilihan paling praktikal kepada pengundi Melayu yang tidak mahu PH, tetapi pada masa sama tidak lagi melihat PN sebagai pilihan yang berkesan untuk mentadbir Johor.
PH pula masih berdepan masalah lama: ia mampu menguasai sebahagian besar pengundi bandar dan bukan Melayu, tetapi belum mempunyai daya tarikan Melayu yang cukup luas untuk menembusi kerusi separa bandar dan luar bandar.
Jika pola ini berulang di Negeri Sembilan — khususnya jika rundingan PAS-BN menghasilkan persefahaman politik atau pengurangan pertembungan sesama mereka — PH akan menghadapi pertandingan yang jauh lebih sukar. PAS sendiri mengakui rundingan dengan BN sedang berlangsung.
2. Kekalahan PH bukan semata cerita penolakan pengundi Melayu
PH juga tidak boleh menjadikan “pengundi Melayu memilih BN” sebagai satu-satunya penjelasan.
MCA merampas Tangkak, Jementah dan Johor Jaya daripada DAP, sementara MIC memenangi Perling. Lebih penting, kadar keluar mengundi di beberapa kawasan yang mempunyai blok pengundi minoriti besar seperti Perling, Tangkak dan Bekok berada di bawah 60 peratus.
Ini menunjukkan dua perkembangan.
Pertama, sebahagian penyokong PH tidak berpindah kepada lawan tetapi memilih untuk tidak keluar mengundi. Mereka mungkin belum bersedia menyokong BN, tetapi mereka juga tidak lagi cukup bersemangat mempertahankan PH.
Kedua, sebahagian pengundi Cina dan India sudah bersedia menilai calon MCA atau MIC berdasarkan prestasi setempat, personaliti dan perkhidmatan — bukan semata-mata berdasarkan logo parti.
PH selama ini menganggap pengundi bukan Melayu sebagai simpanan tetap. Johor membuktikan bahawa akaun simpanan itu sudah mula dikeluarkan sedikit demi sedikit.
3. Pengundi India sedang menghantar mesej keras
Pandangan Charles Santiago bahawa pengundi India bukan sekadar kecewa tetapi sudah marah terhadap PH perlu diambil serius. Kehilangan Perling, selain prestasi lemah PH di beberapa kawasan yang mempunyai komposisi India signifikan, memberi petunjuk bahawa masalah ini bukan lagi terpencil.
Komuniti India telah mendengar terlalu banyak janji umum tentang peluang pekerjaan, pendidikan, perumahan, penyelesaian dokumentasi dan mobiliti sosial. Mereka mahu melihat hasil yang boleh disentuh, bukan sekadar jawatankuasa, pelan tindakan atau pengumuman tahunan.
Di Negeri Sembilan, pengundi India mempunyai pengaruh penting di beberapa kerusi campuran. Mengabaikan mereka boleh menyebabkan PH kehilangan kerusi walaupun sokongan Cina kekal tinggi.
4. PH tidak mempunyai naratif kempen yang cukup tersusun
BN mempunyai satu cerita yang mudah: kestabilan, prestasi kerajaan negeri, kesinambungan dan kepimpinan Onn Hafiz.
Apakah cerita PH?
Adakah PH mahu menukar kerajaan Johor? Menghukum BN? Mempertahankan Kerajaan Perpaduan? Menentang isu Najib? Menawarkan reformasi? Atau sekadar menghalang BN mendapat majoriti terlalu besar?
Apabila semuanya cuba dijadikan tema, akhirnya tiada satu pun melekat.
Kritikan Ong Kian Ming bahawa PH tidak mempunyai naratif kempen yang koheren dan koordinasi antara parti yang mantap perlu dinilai secara jujur. Beberapa kenyataan pemimpin DAP juga memberikan peluru percuma untuk lawan menggerakkan sentimen Melayu menentang keseluruhan PH, termasuk calon PKR dan Amanah.
Dalam pilihan raya, satu kenyataan pemimpin di kawasan bandar boleh membakar peluang calon lain di kawasan Melayu.
5. Calon masih boleh mengatasi arus
Kemenangan Maszlee Malik di Puteri Wangsa merupakan pengecualian penting. PH kehilangan Bukit Batu tetapi berjaya memastikan PKR kekal mempunyai wakil dalam DUN melalui Puteri Wangsa.
Mesejnya mudah: calon yang dikenali, mempunyai naratif peribadi, rangkaian masyarakat dan jentera tersusun masih boleh menang walaupun berdepan gelombang besar.
Pilihan raya tidak hanya dimenangi melalui jenama nasional. Ia juga dimenangi oleh calon yang sudah dikenali sebelum poster dipasang.
Negeri Sembilan bukan Johor — tetapi bahayanya sama
PH mempunyai beberapa kelebihan di Negeri Sembilan.
PH ialah peneraju kerajaan negeri dan mempunyai 17 kerusi, berbanding BN 14 dan PN lima. Dalam PRN 2023, PH memperoleh 38.7 peratus undi dengan bertanding di 19 kerusi, BN 22.2 peratus di 17 kerusi dan PN 37.7 peratus dengan bertanding di semua 36 kerusi.
Namun angka 2023 tidak boleh digunakan secara mekanikal. Ketika itu PH dan BN mempunyai persefahaman pembahagian kerusi. Pada PRN 2026, PH telah mengumumkan akan bertanding di semua 36 kerusi, sementara BN juga mahu bergerak sendiri.
Pengundi yang dahulu memilih BN untuk membantu kerajaan PH-BN tidak semestinya akan berpindah kepada PH apabila kedua-duanya bertembung. Begitu juga pengundi PH yang pernah membantu calon BN tidak semestinya kekal bersama BN.
Negeri Sembilan kini menjadi eksperimen sebenar: siapakah yang sebenarnya memiliki undi Kerajaan Perpaduan — PH atau BN?
Untuk membentuk kerajaan secara bersendirian, PH memerlukan sekurang-kurangnya 19 kerusi. Ertinya, PH bukan sahaja wajib mempertahankan semua 17 kerusinya, tetapi perlu menawan sekurang-kurangnya dua lagi.
Itu kelihatan mudah di atas kertas. Hakikatnya, mempertahankan kesemua 17 kerusi juga belum terjamin.
Apa yang PH mesti lakukan?
1. Akui kekalahan Johor tanpa berdalih
Langkah pertama bukan pengumuman manifesto. Langkah pertama ialah memulihkan kredibiliti.
PH perlu menyatakan secara terbuka bahawa keputusan Johor menunjukkan:
- sokongan Melayu masih tidak mencukupi;
- sebahagian pengundi Cina tidak keluar mengundi;
- keyakinan pengundi India merosot;
- koordinasi antara parti lemah;
- sebahagian pemimpin gagal menjaga disiplin mesej.
Jangan salahkan Bersama. Jangan salahkan pertandingan banyak penjuru. Jangan salahkan pengundi yang “tidak memahami reformasi”.
Parti politik yang menyalahkan pengundi sedang menyediakan alasan untuk kalah sekali lagi.
2. Jadikan Aminuddin Harun wajah utama, bukan sekadar simbol parti
BN menang di Johor kerana mampu mempersonifikasikan kestabilan kerajaan negeri melalui Onn Hafiz. Di Negeri Sembilan, PH perlu melakukan perkara sama melalui Datuk Seri Aminuddin Harun.
Kempen mesti dibina sebagai pilihan antara:
kesinambungan pentadbiran Negeri Sembilan yang dipimpin Aminuddin, atau ketidaktentuan sebuah kerajaan baharu yang mungkin dibentuk melalui gabungan pasca-pilihan raya.
Tetapi faktor penyandang hanya berfungsi apabila disertai bukti. PH perlu menunjukkan secara ringkas:
- apa yang telah diselesaikan sejak 2018;
- apa yang masih belum selesai;
- mengapa kelewatan berlaku;
- apakah lima hasil yang akan disiapkan dalam tempoh dua tahun berikutnya;
- siapa yang akan dipertanggungjawabkan.
Kempen tidak boleh hanya menjual nama PMX. Pilihan raya negeri dimenangi melalui persoalan yang dekat: air, jalan, rumah, peluang pekerjaan, perniagaan kecil, tanah adat, pertanian, kesihatan dan perkhidmatan kerajaan tempatan.
3. Pertahankan dahulu 17 kerusi — jangan terlalu ghairah menyerang
Dalam PRN 2023, beberapa kerusi PH dimenangi dengan majoriti yang tidak selesa:
| Kerusi PH | Majoriti 2023 |
|---|---|
| Ampangan | 329 |
| Klawang | 577 |
| Pilah | 1,079 |
| Chennah | 2,200 |
| Sikamat | 2,662 |
| Temiang | 3,068 |
Ampangan dan Klawang mesti dianggap sebagai zon merah, bukan kerusi penyandang biasa. Pilah, Chennah dan Sikamat pula perlu diberi jentera tambahan sejak hari pertama.
PH tidak boleh menabur tenaga sama rata di 36 kerusi. Sistem pilihan raya tidak memberikan hadiah kepada parti yang “hampir menang” di banyak kawasan. Ia memberikan kuasa kepada parti yang menang satu undi lebih banyak di sekurang-kurangnya 19 kawasan.
4. Kenal pasti dua hingga lima kerusi pertumbuhan secara saintifik
PH memerlukan sekurang-kurangnya dua kerusi tambahan. Namun tidak semua kerusi yang dimenangi tipis oleh BN atau PN pada 2023 secara automatik boleh dimenangi PH kerana PH tidak bertanding di kebanyakan kerusi tersebut ketika persefahaman PH-BN berkuat kuasa.
Walau bagaimanapun, beberapa kawasan perlu segera diaudit berdasarkan keputusan saluran, komposisi pengundi, prestasi calon dan kekuatan organisasi. Antaranya Kota, Sungai Lui, Lenggeng, Serting dan Labu. Pada 2023, kerusi-kerusi ini diputuskan dengan majoriti antara 135 hingga 1,640 undi.
PH perlu mengenal pasti bukan sekadar “kerusi marginal”, tetapi kerusi di mana:
- penyokong PH pernah mengundi calon BN kerana kerjasama 2023;
- terdapat blok pengundi bandar atau separa bandar yang boleh digerakkan;
- calon PH mempunyai akar setempat;
- pertandingan tiga penjuru memberi laluan kemenangan;
- undi muda dan pengundi luar boleh mengubah keputusan.
Data mesti menentukan penempatan sumber, bukan desakan ketua cabang atau ego pemimpin.
5. KEADILAN dan Amanah mesti memimpin naratif Melayu
DAP tidak perlu disembunyikan. Namun setiap parti perlu memahami medan yang paling berkesan untuknya.
DAP mesti memastikan kerusi bandar dan bukan Melayu keluar mengundi pada kadar maksimum. KEADILAN dan Amanah pula mesti menjadi wajah utama kempen di kawasan Melayu dan campuran.
Mesej kepada pengundi Melayu tidak boleh terbatas kepada “PH juga memperjuangkan Melayu”. Itu terlalu defensif.
PH perlu bercakap tentang Melayu melalui realiti kehidupan:
- pendapatan petani dan pekebun kecil;
- pekerjaan anak muda;
- pemilikan rumah;
- pendidikan dan TVET;
- kos mengurus keluarga;
- peluang usahawan Bumiputera;
- tanah adat dan pembangunan kampung;
- Islam yang membawa keadilan, ihsan dan tadbir urus baik.
Pada masa sama, semua pemimpin DAP mesti mematuhi satu pusat arahan komunikasi. Satu ucapan yang menghiburkan penyokong sendiri boleh menakutkan ribuan pengundi di kerusi lain.
6. Pulihkan semangat pengundi Cina dan kepercayaan pengundi India
Masalah terbesar PH mungkin bukan pengundi yang menukar parti, tetapi penyokong yang memilih duduk di rumah.
Johor menunjukkan kadar keluar mengundi yang lebih rendah di beberapa kawasan minoriti dan kehilangan kerusi tradisi DAP kepada MCA serta MIC.
Di Negeri Sembilan, PH memerlukan operasi keluar mengundi yang jauh lebih agresif di Seremban, Nilai, Port Dickson dan Bahau. Setiap pengundi luar mesti dihubungi, bukan hanya menerima poster digital.
Bagi komuniti India pula, PH perlu mengemukakan tawaran khusus yang boleh diukur. Bukan lagi “kami prihatin”, tetapi berapa peluang latihan, berapa penyelesaian dokumentasi, berapa usahawan dibantu, berapa rumah mampu milik dan siapa yang akan melapor pencapaiannya setiap enam bulan.
Pengundi tidak meminta kesempurnaan. Mereka meminta bukti bahawa suara mereka menghasilkan perubahan.
7. Pilih calon yang boleh menang, bukan calon yang hanya memenuhi giliran parti
Calon bagi kerusi marginal mesti memenuhi sekurang-kurangnya empat syarat:
dikenali, diterima, mempunyai organisasi dan tidak membawa beban.
Calon yang hanya muncul ketika penamaan calon memerlukan gelombang nasional untuk menang. PH kini tidak mempunyai kemewahan gelombang itu.
Dalam kerusi Melayu, calon mesti mempunyai legitimasi tempatan dan mampu memasuki ruang masyarakat tanpa bergantung kepada kehadiran pemimpin pusat. Dalam kerusi bandar pula, calon perlu mampu menjawab persoalan reformasi, ekonomi dan prestasi kerajaan — bukan sekadar mengulangi slogan.
8. Wujudkan satu bilik perang, satu data dan satu suara
Kempen PH sering kelihatan seperti tiga parti yang kebetulan menggunakan warna sama.
Negeri Sembilan memerlukan satu bilik perang negeri yang mengawal:
- analisis setiap saluran;
- sasaran keluar mengundi;
- pengundi luar kawasan;
- isu harian;
- sentimen kaum dan umur;
- penempatan penceramah;
- pengagihan sukarelawan;
- respons pantas terhadap serangan.
Sebagai sasaran operasi — bukan hasil tinjauan — saya melihat PH memerlukan sekurang-kurangnya:
- lebih 70 peratus keluar mengundi di kubu bandar dan campuran;
- sekurang-kurangnya satu pertiga undi Melayu di kerusi campuran;
- pemulihan sokongan kuat pengundi India;
- pengekalan sokongan bukan Melayu tanpa kejatuhan besar seperti di Johor;
- pertahanan penuh terhadap semua kerusi PH bermargin kecil.
Tanpa disiplin matematik ini, ceramah besar dan video tular hanya menghasilkan suasana, bukan kemenangan.
Perkara yang PH tidak boleh lakukan
PH tidak boleh menganggap kehadiran Datuk Seri Anwar Ibrahim sahaja akan memindahkan undi. PMX masih aset terbesar PH, tetapi pilihan raya negeri memerlukan wajah tempatan dan penyelesaian tempatan.
PH juga tidak boleh menjadikan kempen Negeri Sembilan sebagai perang penghinaan terhadap UMNO atau BN. Mereka bersaing di negeri tetapi masih bekerjasama di peringkat Persekutuan. Serangan yang terlalu ganas hanya akan meyakinkan rakyat bahawa Kerajaan Perpaduan tidak jujur dan tidak stabil.
Pada masa yang sama, PH tidak boleh terlalu sopan sehingga pengundi gagal melihat perbezaan. PH perlu menjelaskan mengapa pentadbirannya lebih bersih, lebih terbuka, lebih inklusif dan lebih berkesan — menggunakan rekod, bukan retorik.
Dan paling penting, jangan umumkan manifesto panjang yang tidak dibaca sesiapa. Kemukakan lima kontrak rakyat, lengkap dengan tempoh pelaksanaan, kos dan mekanisme pemantauan awam.
Jangkaan saya terhadap Negeri Sembilan
Ini bukan dapatan kaji selidik, tetapi senario berdasarkan kedudukan 2023 dan isyarat Johor.
Senario terbaik: PH 19–22 kerusi
PH mempertahankan hampir semua 17 kerusi, keluar mengundi di kawasan bandar tinggi, pengundi India kembali dan PH menawan dua hingga lima kerusi tambahan melalui calon serta pertandingan pelbagai penjuru.
Senario pertengahan: PH 15–18 kerusi
PH kehilangan satu atau dua kerusi marginal tetapi menawan beberapa kawasan lain. Tiada parti mendapat majoriti jelas dan rundingan pasca-pilihan raya menentukan kerajaan.
Senario buruk: PH kurang daripada 15 kerusi
Undi Melayu terkonsolidasi kepada BN, PAS membantu mengurangkan perpecahan undi, sementara penyokong bukan Melayu PH tidak keluar mengundi. Dalam keadaan ini, BN berpeluang mengambil alih kerajaan dengan sokongan pasca-pilihan raya.
Senario buruk itu tidak mustahil. Tetapi ia juga belum ditakdirkan.
Negeri Sembilan mempunyai tradisi politik, demografi, kepimpinan negeri dan struktur kerusi yang berbeza daripada Johor. Malah, BN tidak mempunyai kelebihan faktor penyandang seperti di Johor, sementara PH boleh menggunakan rekod kerajaan negeri sebagai asas kempen.
Namun kelebihan hanya berguna apabila dimanfaatkan. Kelebihan yang dianggap sebagai hak akan bertukar menjadi kelemahan.
Penutup: Jangan tunggu kalah untuk berubah
Johor telah menunjukkan bahawa BN masih memiliki jentera, disiplin, akar tradisi dan keupayaan menghimpunkan undi apabila lawannya berpecah atau kehilangan semangat.
Johor juga menunjukkan bahawa DAP tidak lagi boleh menganggap pengundi Cina sebagai penyokong kekal; KEADILAN tidak boleh terlalu bergantung pada wajah nasional; Amanah perlu membina kekuatan akar umbi yang lebih nyata; dan PH secara keseluruhan mesti memberikan sebab baharu untuk rakyat kembali berharap.
PH tidak akan menang Negeri Sembilan dengan mengatakan BN terlalu kuat.
PH akan menang apabila rakyat melihat bahawa ia masih mampu mendengar, mengaku salah, memilih calon terbaik, menjaga disiplin dan menyelesaikan masalah.
Pilihan raya tidak dimenangi oleh parti yang paling banyak menjelaskan mengapa ia kalah. Pilihan raya dimenangi oleh parti yang paling cepat belajar daripada kekalahan.
Johor telah memberikan amarannya.
Sekarang terpulang kepada PH sama ada mahu membaca mesej itu — atau menunggu rakyat Negeri Sembilan menulis keputusan yang lebih keras.
— Dr Dan melihat politik melampaui sorakan pentas.
Ulasan