Di Sebalik Ucapan Anwar — Mampukah KEADILAN Gagah Selepas Luka Sabah, Johor & NS, Menuju Ujian Melaka?

Sebagai seorang yang menjadikan Parti KEADILAN sebagai subjek penyelidikan di peringkat PhD, saya melihat ucapan dasar Datuk Seri Anwar Ibrahim dalam Kongres Nasional KEADILAN 2026 di Melaka bukan sekadar pidato seorang presiden parti.

Ia ialah ucapan seorang pengasas yang sedang melihat partinya berada pada persimpangan paling rumit sejak KEADILAN menjadi kerajaan.

Anwar tidak lagi bercakap dari pentas pembangkang. Beliau bercakap sebagai Presiden KEADILAN, Perdana Menteri, ketua Kerajaan Perpaduan dan tokoh yang perlu mengimbangi cita-cita reformasi dengan realiti sebuah kerajaan gabungan.

Pada masa sama, ucapan itu disampaikan ketika KEADILAN dan Pakatan Harapan sedang menerima beberapa amaran keras daripada pengundi.

Di Sabah, PH hanya memenangi satu daripada 20 kerusi yang ditandingi dalam PRN 2025. Di Johor, PH sekadar memperoleh lapan daripada 56 kerusi, berbanding 48 kerusi yang dimenangi BN. Selepas itu, prestasi PH dalam PRN Negeri Sembilan turut memperlihatkan kemerosotan besar. Kini, Melaka pula menanti sebagai medan ujian seterusnya. Reuters – PRN Sabah, Bernama – keputusan rasmi PRN Johor

Untuk ketepatan kronologi, PRN Melaka 2026 belum berlangsung ketika Kongres KEADILAN diadakan pada 15 dan 16 Ogos 2026. Oleh itu, persoalan yang lebih tepat ialah:

Mampukah KEADILAN bangkit selepas Sabah, Johor dan Negeri Sembilan—sebelum berhadapan ujian getir di Melaka?

Jawapan ringkas saya: KEADILAN masih mampu bangkit, tetapi tidak dengan cara lama.

Ucapan yang mengakui ada masalah

Bahagian paling penting dalam ucapan Anwar bukanlah senarai pencapaian kerajaan. Ia ialah pengakuan bahawa pencapaian ekonomi tidak semestinya diterjemahkan kepada sokongan politik.

Anwar menyebut bahawa prestasi ekonomi negara semakin baik, pelaburan meningkat dan pertumbuhan suku tahunan mencecah enam peratus. Namun, beliau sendiri mengakui angka-angka itu belum berjaya “menangkap jiwa rakyat”.

Beliau turut mengakui bahawa kekalahan tidak boleh terus dipersalahkan kepada pihak lain:

“Bukan salah ibu mengandung, salah kita kerana kurang pintar menyampaikan, dan mungkin ada hal-hal yang belum disempurnakan.”

Ini pengakuan penting.

Anwar memahami bahawa kerajaan boleh mempunyai data ekonomi yang baik tetapi tetap kehilangan sokongan. Rakyat tidak mengundi berdasarkan angka Keluaran Dalam Negara Kasar semata-mata. Rakyat mengundi berdasarkan pengalaman hidup mereka.

Seorang rakyat mungkin diberitahu bahawa ekonomi berkembang enam peratus. Tetapi jika harga makanan, sewa rumah, kos persekolahan dan bayaran bulanan terus meningkat, pertumbuhan itu tidak dirasai sebagai kejayaan peribadi.

Di sinilah terletaknya makna pertama ucapan Anwar: kerajaan tidak boleh terpesona dengan kejayaannya sendiri.

Namun, tindakan selepas ucapan itu lebih penting daripada pengakuan di atas pentas.

Anwar sedang mempertahankan reformasi secara berperingkat

Anwar menggunakan kisah Khalifah Umar Abdul Aziz untuk menjelaskan bahawa perubahan tidak boleh dilakukan secara gopoh. Menurut kerangka beliau, reformasi memerlukan kestabilan politik, keselamatan negara dan kekuatan ekonomi sebagai asas.

Selepas tiga tahun, beliau memberikan isyarat bahawa asas tersebut telah semakin kukuh dan kerajaan kini perlu bergerak lebih tegas dalam agenda reformasi.

Antara tindakan besar yang diumumkan ialah komitmen untuk memansuhkan Akta Universiti dan Kolej Universiti. Beliau turut menekankan reformasi pendidikan, prasekolah, TVET, STEM, tatakelola, proses tender dan usaha menghentikan penyelewengan wang awam. Teks rasmi ucapan dasar Presiden KEADILAN

Makna politiknya jelas.

Anwar sedang menjawab kritikan bahawa kerajaan beliau terlalu perlahan melaksanakan reformasi. Beliau tidak menolak reformasi, tetapi mempertahankan pendekatan berperingkat.

Pendekatan ini mempunyai rasional pentadbiran. Sebuah kerajaan gabungan tidak boleh bertindak seolah-olah ia mempunyai mandat tunggal dan majoriti mutlak. Setiap perubahan perlu mengambil kira UMNO-BN, GPS, GRS, parti-parti PH, institusi kerajaan dan kestabilan Parlimen.

Namun, pendekatan berperingkat mempunyai risikonya.

Jika terlalu perlahan, rakyat melihatnya sebagai ketiadaan keberanian. Jika terlalu banyak alasan tentang kestabilan, penyokong reformasi melihatnya sebagai pengunduran. Jika sesuatu pembaharuan hanya diumumkan menjelang pilihan raya, rakyat akan menganggapnya sebagai tindakan menyelamatkan sokongan.

Oleh itu, reformasi secara berperingkat mesti mempunyai garis masa yang jelas. Rakyat perlu mengetahui apakah yang mahu dilakukan, bila akan dilakukan dan bagaimana kemajuannya boleh diukur.

Tanpa garis masa, “jangan gopoh” mudah berubah menjadi alasan untuk menangguhkan perubahan.

Isyarat kepada menteri: Jawatan bukan bukti kehebatan

Antara bahagian ucapan yang paling tajam ialah teguran Anwar kepada pemimpin KEADILAN yang memegang jawatan kerajaan.

Beliau mengingatkan bahawa seseorang yang menjadi menteri atau timbalan menteri tidak semestinya merupakan pemimpin terbaik. Mereka diminta mendengar dan bersedia berubah—bukan mendengar hanya untuk menjawab atau memberikan syarahan kepada rakyat.

Ini teguran yang sangat signifikan.

Masalah yang sering melanda parti apabila menjadi kerajaan ialah pemisahan antara pemimpin dengan akar umbi. Pemimpin dikelilingi pegawai, protokol, laporan rasmi dan program yang tersusun. Mereka mungkin hadir ke banyak majlis, tetapi semakin kurang mendengar percakapan jujur rakyat.

Kehadiran dalam program kerajaan tidak sama dengan kedekatan bersama rakyat.

Bilangan hantaran media sosial juga bukan ukuran penerimaan. Ribuan tanda suka tidak semestinya diterjemahkan kepada undi. Penyokong yang memenuhi dewan parti pula tidak mewakili keseluruhan sentimen pengundi.

Mesej Anwar kepada menteri dan pimpinan sebenarnya ialah: turun semula ke bumi.

Tetapi tindakan mesti menyusul. Parti perlu mempunyai mekanisme untuk menilai menteri, timbalan menteri, Ahli Parlimen, ADUN, pimpinan negeri dan ketua cabang berdasarkan prestasi sebenar.

Jika pemimpin yang gagal terus dilindungi kerana kesetiaan kumpulan, teguran Presiden hanya akan kekal sebagai bait pidato.

Seruan muhasabah: Jangan salahkan pengundi

Anwar menyebut secara terbuka: “Look inside. Muhasabah.”

Bagi saya, inilah inti paling penting dalam keseluruhan ucapan.

KEADILAN tidak boleh menyalahkan pengundi kerana tidak memahami dasar kerajaan. Parti juga tidak boleh menyalahkan propaganda lawan bagi setiap kekalahan. Propaganda hanya berkesan apabila ada ruang ketidakpercayaan yang boleh dieksploitasi.

Di Sabah, mesej pengundi sangat jelas. Mereka mahukan penghormatan terhadap autonomi negeri, penyelesaian isu air, elektrik, jalan raya, pembangunan dan pelaksanaan hak di bawah Perjanjian Malaysia 1963.

PH hanya menang satu daripada 20 kerusi yang ditandingi. Kekalahan itu tidak boleh diselesaikan dengan hanya menambah kandungan media sosial berbahasa tempatan. Ia memerlukan perubahan pendekatan terhadap politik Sabah.

KEADILAN perlu menerima bahawa politik Sabah bukan cabang kecil kepada politik Kuala Lumpur. Pemimpin negeri mesti diberikan ruang menentukan strategi, naratif, calon dan bentuk kerjasama yang sesuai dengan realiti tempatan.

Di Johor pula, kemenangan 48 daripada 56 kerusi oleh BN menunjukkan kelebihan besar organisasi, jenama negeri, jaringan akar umbi dan keupayaan menggerakkan pengundi. PH kehilangan empat daripada 12 kerusi yang dimenangi sebelumnya.

Kekalahan Johor bukan semata-mata akibat kegagalan pemindahan undi UMNO kepada PH. Ia membuktikan bahawa dalam persaingan terbuka, BN mempunyai identiti dan jentera yang lebih jelas, manakala PH berhadapan masalah keletihan penyokong dan kemerosotan keluar mengundi.

Di Negeri Sembilan, mesejnya hampir sama. Kerjasama di peringkat Persekutuan tidak semestinya diterjemahkan kepada kesetiaan pengundi di peringkat negeri.

KEADILAN perlu berhenti menganggap bahawa kedudukannya sebagai parti Perdana Menteri akan memberikan kelebihan automatik. Dalam beberapa keadaan, kedudukan itu turut membawa beban.

Hubungan dengan UMNO: Perlu, tetapi tidak boleh bergantung

Dalam ucapan penggulungan, Anwar memilih dengan jelas untuk mempertahankan kestabilan politik serta meneruskan kerjasama dengan BN dan UMNO di peringkat Persekutuan.

Beliau menegaskan bahawa hubungannya dengan Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi kekal baik dan sebarang perbezaan boleh dirunding secara bersahabat. Astro Awani

Pilihan ini pragmatik dan wajar.

Tanpa kerjasama itu, kestabilan kerajaan boleh terjejas. Ekonomi, pelaburan, Belanjawan 2027 dan keseluruhan agenda pentadbiran mungkin berhadapan ketidaktentuan.

Namun, kestabilan kerajaan tidak semestinya menjamin kekuatan KEADILAN.

UMNO mempunyai agenda kelangsungan partinya sendiri. Selepas kemenangan besar di Johor dan prestasi kukuh di Negeri Sembilan, kedudukan tawar-menawar UMNO semakin kuat. UMNO tidak mempunyai sebab untuk menyerahkan ruang politiknya kepada KEADILAN.

KEADILAN perlu memahami perbezaan antara rakan kerajaan dengan rakan pilihan raya.

Di peringkat Persekutuan, kedua-dua parti boleh bekerjasama. Namun, di peringkat negeri, masing-masing mungkin bersaing mendapatkan pengaruh, kerusi dan dominasi politik.

Oleh itu, KEADILAN perlu bekerjasama dengan UMNO tanpa bergantung kepada UMNO. Parti mesti membina jentera, naratif dan kelompok pengundinya sendiri.

Jika KEADILAN hanya boleh menang dengan bantuan jentera UMNO, maka ia bukan lagi parti teras kerajaan yang kuat. Ia sekadar penumpang dalam gabungan yang dipimpin oleh presidennya sendiri.

Melaka: Kongres diadakan di medan yang bakal menguji parti

Pemilihan Melaka sebagai lokasi kongres membawa simbolisme tersendiri. Di negeri inilah KEADILAN akan menghadapi salah satu ujian pilihan raya yang paling sukar.

Dalam PRN Melaka 2021, KEADILAN bertanding di 11 kerusi tetapi gagal memenangi satu pun. PH hanya memperoleh lima kerusi secara keseluruhan. Astro Awani – prestasi PKR dalam PRN Melaka 2021

Ini bermakna KEADILAN memasuki PRN Melaka akan datang tanpa tapak DUN yang kukuh.

BN pula mempunyai kelebihan sebagai kerajaan negeri, jaringan tempatan dan jenama yang masih kuat dalam kalangan pengundi Melayu. Gelombang kemenangan BN di Johor dan Negeri Sembilan boleh memberikan momentum psikologi tambahan.

KEADILAN tidak boleh memasuki Melaka dengan strategi nasional yang disalin bulat-bulat.

Setiap kerusi mesti dibedah berdasarkan:

• Komposisi dan pola keluar mengundi;

• Kekuatan calon tempatan;

• Prestasi jentera cabang;

• Isu ekonomi setempat;

• Penerimaan terhadap kerajaan negeri;

• Sentimen Melayu, Cina dan India;

• Tingkah laku pengundi muda;

• Kekuatan BN, PN dan parti baharu; serta

• Kemungkinan pertembungan atau persefahaman antara parti.

Matlamat KEADILAN di Melaka juga perlu realistik. Parti tidak semestinya terus bercakap mengenai mengambil alih kerajaan negeri. Keutamaan awal ialah membina semula tapak, memilih kerusi yang benar-benar berpotensi dan memenangi semula keyakinan rakyat.

Mampukah KEADILAN kembali gagah?

Ya, KEADILAN masih boleh kembali gagah.

Parti ini masih mempunyai beberapa kelebihan besar. Anwar kekal sebagai pemimpin nasional paling berpengalaman dalam KEADILAN. Parti mempunyai akses kepada pentadbiran Persekutuan, jaringan merentas kaum, pengalaman menghadapi krisis serta barisan pemimpin generasi kedua dan ketiga.

Namun, KEADILAN tidak boleh menyamakan kekuatan Anwar sebagai Perdana Menteri dengan kekuatan parti.

Anwar boleh popular di peringkat antarabangsa. Kerajaan boleh mencatat pertumbuhan ekonomi yang baik. Malaysia boleh dihormati dalam ASEAN. Tetapi pilihan raya dimenangi melalui kepercayaan pengundi di setiap lokaliti.

Kegagahan sesebuah parti bukan diukur melalui jumlah menteri, kedudukan dalam kerajaan atau kemeriahan kongres. Ia diukur melalui kemampuan mempertahankan sokongan, melahirkan pemimpin, menguasai naratif dan menggerakkan rakyat.

Pada masa ini, KEADILAN masih kuat di puncak, tetapi tidak sekukuh itu di akar.

Sepuluh tindakan yang mesti dilakukan

1. Tubuhkan pasukan bedah siasat bebas

Kekalahan di Sabah, Johor dan Negeri Sembilan perlu dianalisis oleh pasukan yang tidak mempunyai kepentingan dalam pemilihan parti atau pencalonan.

Laporan itu mesti berasaskan data saluran mengundi, umur, lokaliti, etnik, keluar mengundi, prestasi calon dan keberkesanan jentera. Rumusannya perlu dibentangkan kepada pimpinan negeri dan cabang, bukan disimpan di ibu pejabat.

2. Bezakan masalah komunikasi dengan masalah dasar

Bukan semua masalah berpunca daripada kegagalan penerangan.

Jika sesuatu dasar membebankan rakyat, menambah birokrasi atau tidak sampai kepada kumpulan sasaran, masalahnya bukan sekadar komunikasi. Dasar itu sendiri perlu diperbaiki.

Jangan gunakan “rakyat tidak faham” sebagai jawapan mudah. Kadangkala rakyat memahami dengan baik—tetapi mereka tidak bersetuju.

3. Bina semula cabang sebagai pusat khidmat rakyat

Cabang tidak boleh aktif hanya ketika pemilihan parti, pemilihan calon dan musim kempen.

Setiap cabang perlu mempunyai data komuniti, program kebajikan, pusat aduan, pasukan sukarelawan, latihan pilihan raya dan jaringan masyarakat tempatan.

KPI cabang perlu berasaskan khidmat serta pertumbuhan sokongan, bukan hanya jumlah ahli atas kertas.

4. Audit prestasi semua pemegang jawatan

Menteri, timbalan menteri, wakil rakyat dan pimpinan negeri perlu dinilai berdasarkan prestasi, aksesibiliti, integriti serta penerimaan masyarakat.

Jawatan kerajaan tidak boleh menjadi perlindungan daripada penilaian parti. Mereka yang tidak berfungsi perlu ditegur, dibimbing atau diganti.

5. Tampilkan calon sebelum pilihan raya

KEADILAN perlu meninggalkan budaya memilih calon pada saat akhir.

Calon berpotensi mesti dikenal pasti lebih awal, tinggal atau bekerja dalam kawasan, membina khidmat dan diuji penerimaannya. Calon tidak boleh muncul hanya dengan surat watikah dan gambar bersama pemimpin pusat.

6. Bina naratif Melayu yang meyakinkan dan inklusif

KEADILAN perlu menjelaskan perjuangan Melayu dalam bahasa yang yakin, bukan defensif. Membela Melayu tidak bermaksud meminggirkan kaum lain.

Anwar telah menegaskan bahawa KEADILAN berteras Melayu tetapi mesti merangkul Cina, India, Iban, Kadazan, Orang Asli dan semua minoriti. Prinsip itu mesti diterjemahkan dalam dasar, bahasa politik dan pemilihan pemimpin.

7. Pulihkan kepercayaan penyokong reformasi

Penyokong reformasi tidak boleh dianggap akan terus mengundi PH tanpa syarat.

Reformasi kehakiman, Parlimen, institusi penguatkuasaan, pembiayaan politik, kebebasan bersuara dan kebebasan mahasiswa perlu mempunyai pelan tindakan yang nyata.

Pengumuman pemansuhan AUKU perlu dilaksanakan secara jelas dan tidak digantikan dengan undang-undang baharu yang membawa semangat kawalan yang sama.

8. Berikan autonomi sebenar kepada Sabah dan Sarawak

MA63 tidak boleh hanya menjadi topik ucapan.

Pimpinan KEADILAN Sabah dan Sarawak perlu mempunyai kuasa lebih besar dalam pemilihan calon, strategi kerjasama, dasar wilayah dan komunikasi politik. Parti Semenanjung mesti belajar mendengar, bukan sekadar membawa penyelesaian dari Kuala Lumpur.

9. Selesaikan persoalan kepimpinan pasca-Anwar

KEADILAN perlu menyediakan beberapa pemimpin nasional yang berwibawa, bukannya bergantung kepada seorang pewaris tunggal.

Parti mesti membina pasukan kepimpinan yang mempunyai kekuatan intelektual, pengalaman pentadbiran, penerimaan akar umbi dan keupayaan merentas kaum.

Persediaan peralihan bukan pengkhianatan kepada Presiden. Ia merupakan tanggungjawab terhadap kelangsungan parti.

10. Wujudkan bilik gerakan Melaka sekarang

PRN Melaka perlu dilayan sebagai operasi pemulihan nasional KEADILAN.

Sebuah bilik gerakan berasaskan data perlu diwujudkan segera. Setiap kerusi perlu diberikan penarafan hijau, kuning atau merah. Kajian lapangan, analisis sentimen, pencarian calon dan pengukuhan jentera mesti bermula sekarang—bukan selepas pembubaran DUN.

Ucapan mesti berubah menjadi tindakan

Ucapan Anwar di Melaka mempunyai unsur pengakuan, ketegasan dan kesediaan mendengar. Beliau mengakui bahawa kerajaan belum berjaya menghubungkan pencapaian makro dengan jiwa rakyat. Beliau menegur menteri, menyeru muhasabah dan menjanjikan reformasi lebih tegas.

Tetapi sejarah politik tidak menilai ucapan berdasarkan keindahan bahasa. Sejarah menilai apa yang dilakukan selepas ucapan itu.

Jika selepas Kongres Melaka, pemimpin kembali ke pejabat, cabang kembali sepi dan parti terus bergantung kepada populariti Presiden, maka tema Memugar Reformasi hanya tinggal hiasan pentas.

KEADILAN masih mempunyai masa. Tetapi masa itu semakin mengecil.

Sabah telah memberikan amaran. Johor telah memperkuatkan amaran. Negeri Sembilan telah mengesahkannya. Melaka akan menentukan sama ada KEADILAN benar-benar belajar atau masih mahu memujuk dirinya dengan alasan.

Anwar telah meminta parti melihat ke dalam dan bermuhasabah. Sekarang terpulang kepada KEADILAN untuk memilih:

Mahu terus menjadi parti yang mempunyai Perdana Menteri—atau kembali menjadi parti yang benar-benar mempunyai rakyat?