Dalam politik Malaysia, banyak parti pernah muncul dengan penuh semangat, mencipta gelombang dan kemudian perlahan-lahan tenggelam. Ada yang hidup kerana seorang pemimpin. Apabila pemimpin itu hilang, parti turut kehilangan arah. Ada pula yang kuat kerana satu isu. Apabila isu tersebut reda, pengaruh parti juga berakhir.
UMNO berbeza.
UMNO pernah menjadi parti pemerintah paling dominan. Ia kemudian kalah, ditolak, berpecah, kehilangan pemimpin, kehilangan ramai wakil rakyat dan berhadapan krisis keyakinan yang cukup serius. Namun, UMNO tidak mati. Malah, setiap kali kedudukannya kelihatan semakin lemah, parti ini sentiasa menemukan jalan untuk kembali menjadi sebahagian daripada percaturan kuasa.
UMNO mungkin tidak lagi sehebat dahulu. Tetapi UMNO masih relevan.
Inilah keunikan UMNO: parti ini mempunyai daya hidup politik yang luar biasa.
Kekalahan 2018: Saat UMNO Kehilangan Dunia Lamanya
Pilihan Raya Umum Ke-14 pada 9 Mei 2018 merupakan kejutan terbesar dalam sejarah politik moden Malaysia. Buat pertama kali sejak merdeka, Barisan Nasional kehilangan kerajaan Persekutuan. Dalam PRU tersebut, BN hanya memperoleh 79 kerusi Parlimen, berbanding 113 yang dimenangi Pakatan Harapan.
Kekalahan itu bukan sekadar pertukaran kerajaan. Ia merupakan keruntuhan sebuah sistem politik yang telah dibina selama lebih enam dekad.
UMNO bukan sahaja kehilangan Putrajaya. Parti itu turut kehilangan akses kepada kerajaan, rangkaian pentadbiran dan kelebihan sebagai parti pemerintah. Ramai pemimpinnya meninggalkan parti. Sejumlah wakil rakyat melompat kepada parti lain. Ada yang meramalkan bahawa UMNO akan menerima nasib seperti parti-parti dominan lain di dunia—tumbuh besar, memerintah terlalu lama, kemudian hilang selepas kalah.
Ramalan itu tidak menjadi kenyataan.
UMNO memang terluka, tetapi akar organisasi parti ini masih hidup.
UMNO Bukan Sekadar Parti Pilihan Raya
Kekuatan utama UMNO ialah ia tidak dibina semata-mata sebagai sebuah jentera untuk menghadapi pilihan raya. Ia telah berkembang menjadi sebuah institusi politik, sosial dan budaya dalam sebahagian masyarakat Melayu.
UMNO mempunyai struktur yang menjalar dari pusat hingga ke negeri, bahagian, sayap dan cawangan. Di banyak tempat, terutama kawasan luar bandar dan separa bandar, UMNO bukan sekadar muncul ketika musim pilihan raya. Pemimpin tempatan hadir dalam kenduri, kematian, program kebajikan, kegiatan masjid, persatuan penduduk dan urusan masyarakat.
Hubungan sebegini sukar dibina hanya melalui media sosial atau kempen selama dua minggu.
Poster boleh dibuat dalam sehari. Video boleh menjadi tular dalam beberapa jam. Namun, kepercayaan antara pemimpin akar umbi dengan masyarakat mengambil masa bertahun-tahun untuk dibentuk.
UMNO memiliki sesuatu yang tidak mudah ditiru oleh parti baharu: memori organisasi yang panjang. Parti ini tahu siapa penggerak di sesuatu kampung, siapa ketua masyarakat, keluarga mana yang berpengaruh dan isu tempatan yang benar-benar menyentuh kehidupan pengundi.
Data pilihan raya boleh menunjukkan kecenderungan pengundi. UMNO pula mempunyai manusia yang mengenali pengundi tersebut.
Kalah Kerajaan, Tetapi Tidak Kehilangan Organisasi
Banyak parti boleh bertahan ketika berkuasa, tetapi tidak semua tahu bagaimana hendak hidup sebagai pembangkang. Kekalahan biasanya mencetuskan perpecahan, kehilangan sumber dan perebutan kepimpinan.
UMNO mengalami semua itu selepas 2018. Namun struktur asasnya tidak runtuh sepenuhnya.
Mesyuarat bahagian masih berlangsung. Perwakilan masih berkumpul. Wanita UMNO, Pemuda dan Puteri terus mempunyai rangkaian masing-masing. Perhimpunan Agung UMNO kekal sebagai pentas penting dalam politik negara. Proses dalaman mungkin tidak sentiasa sempurna, tetapi ia mengekalkan rasa pemilikan dalam kalangan ahli.
Di sinilah perbezaan antara parti yang hanya mempunyai penyokong dengan parti yang mempunyai anggota.
Penyokong boleh berubah mengikut sentimen. Anggota pula mempunyai identiti, sejarah, hubungan sosial dan kepentingan organisasi. Mereka mungkin marah kepada kepimpinan, tetapi tidak semestinya meninggalkan parti.
Malah, penyokong UMNO boleh menolak calon UMNO dalam satu pilihan raya tetapi kembali menyokongnya dalam pilihan raya berikutnya. Kesetiaan itu tidak semestinya mutlak, namun pintu untuk mereka kembali sentiasa terbuka.
UMNO Mahir Menukar Formula Tanpa Membubarkan Identiti
Keunikan kedua UMNO ialah sifat pragmatik dalam memilih rakan politik.
UMNO pernah menjadi tonggak Perikatan dan kemudiannya Barisan Nasional. Selepas kekalahan 2018, UMNO membentuk kerjasama Muafakat Nasional dengan PAS. Parti itu kemudian terlibat dalam pentadbiran bersama Perikatan Nasional. Selepas PRU15, UMNO dan BN pula menyertai Kerajaan Perpaduan bersama Pakatan Harapan.
Perubahan ini menyebabkan UMNO sering dituduh tidak konsisten. Kritikan tersebut mempunyai asasnya. Terlalu banyak perubahan gabungan boleh mengelirukan ahli dan menjejaskan keyakinan pengundi.
Namun, dari sudut survival politik, UMNO menunjukkan satu kebolehan penting: parti ini mampu membezakan antara identiti teras dengan strategi semasa.
Identitinya kekal berpusat pada Melayu, Islam, Raja-Raja Melayu, pembangunan dan kestabilan. Tetapi rakan kerjasamanya boleh berubah mengikut keadaan politik.
UMNO memahami satu hakikat politik: apabila tidak lagi mempunyai kekuatan untuk memerintah sendirian, keupayaan menentukan siapa yang boleh membentuk kerajaan menjadi satu bentuk kuasa baharu.
Selepas PRU15, BN hanya memenangi 30 kerusi dan UMNO dilaporkan memperoleh 26 daripadanya. Namun kedudukannya dalam Parlimen tergantung menjadikan sokongan BN sangat penting dalam pembentukan kerajaan. Analisis keputusan PRU15
UMNO tidak menang besar, tetapi masih mempunyai nilai strategik.
Inilah seni politik UMNO: apabila tidak mampu menjadi kuasa terbesar, jadilah kuasa yang tetap diperlukan.
UMNO Tahu Politik Bukan Sekadar Angka
Dalam politik, jumlah kerusi memang penting. Tetapi kedudukan geografi, pengalaman pentadbiran, hubungan institusi dan keupayaan menjayakan kerjasama juga mempunyai nilai.
UMNO masih mempunyai beberapa kelebihan:
Jaringan yang luas di negeri-negeri Semenanjung.
Pengalaman mengurus kerajaan Persekutuan dan negeri.
Barisan pemimpin yang memahami pentadbiran.
Hubungan sejarah dengan institusi tradisional Melayu.
Struktur rundingan melalui Barisan Nasional.
Pengaruh dalam kawasan luar bandar dan separa bandar.
Pengalaman mengurus pembahagian kerusi dan pembentukan gabungan.
Parti baharu mungkin mempunyai tokoh yang popular. Namun populariti seorang tokoh tidak sama dengan keupayaan organisasi menempatkan calon, melatih petugas, mengurus bilik gerakan, memantau pusat daerah mengundi dan membawa penyokong keluar mengundi.
UMNO memahami politik lapangan kerana telah melakukannya selama beberapa generasi.
Kekuatan Sebenar UMNO Ialah Budaya Organisasi
UMNO ialah sebuah keluarga politik yang besar—dan seperti keluarga besar, ia dipenuhi persaingan, konflik, rasa tidak puas hati serta perebutan kedudukan.
Anehnya, konflik dalaman itu juga menjadi sebahagian daripada daya tahannya.
UMNO mempunyai begitu banyak lapisan kepimpinan sehingga kehilangan beberapa orang pemimpin tidak semestinya menamatkan parti. Pemimpin boleh keluar, tetapi bahagian masih ada. Ketua boleh bertukar, tetapi cawangan masih bergerak. Tokoh nasional boleh jatuh, tetapi pemimpin tempatan terus menjaga kawasan.
Parti yang terlalu bergantung kepada seorang tokoh mungkin kelihatan kukuh, tetapi sebenarnya rapuh. UMNO pula mempunyai masalah yang bertentangan: terlalu ramai tokoh dan terlalu banyak kem. Keadaan itu boleh merosakkan parti, tetapi pada masa sama memastikan UMNO tidak mudah lenyap bersama kejatuhan seorang pemimpin.
UMNO mempunyai kemampuan untuk melahirkan, menyingkirkan dan menggantikan kepimpinan tanpa membubarkan keseluruhan organisasi.
UMNO Juga Mahir Menggunakan Kekalahan
Salah satu strategi politik UMNO yang menarik ialah kebolehannya menukar kekalahan menjadi naratif kebangkitan.
Apabila kalah pada 2018, UMNO membina semula semangat akar umbi dengan membawa mesej bahawa parti perlu kembali kepada perjuangan asal. Kekalahan memberi ruang kepada parti untuk menyusun semula jentera, mengaktifkan emosi ahli dan menggambarkan perjuangannya sebagai usaha mempertahankan komuniti yang berasa kehilangan perlindungan politik.
Sebagai pembangkang, UMNO tidak lagi perlu mempertahankan semua kelemahan kerajaan. Parti itu boleh menyerang isu kos sara hidup, ketidakstabilan pentadbiran dan janji yang tidak ditunaikan.
UMNO belajar bahawa berada di luar kerajaan bukan semestinya kematian. Kadangkala, ia memberikan peluang untuk membersihkan imej, menyatukan penyokong dan menunggu lawan melakukan kesilapan.
Dalam politik, parti tidak semestinya bangkit kerana ia telah menyelesaikan semua kelemahannya. Ada kalanya parti bangkit kerana lawannya gagal memenuhi harapan rakyat.
UMNO cukup berpengalaman untuk menunggu detik tersebut.
Tetapi Survival Tidak Sama dengan Kebangkitan
Di sinilah UMNO mesti berhati-hati.
Kemampuan bertahan tidak bererti parti itu telah kembali pulih. UMNO boleh terus hidup sebagai sebuah parti sederhana yang diperlukan dalam pembentukan kerajaan, tetapi itu berbeza daripada kembali menjadi pilihan utama rakyat.
Kajian mengenai prospek UMNO selepas PRU15 turut menunjukkan bahawa parti ini berhadapan pilihan sukar: kekal dalam Kerajaan Perpaduan, mencari formula bersama PN atau membina semula kekuatan sendiri. Setiap pilihan menawarkan peluang tetapi turut membawa risiko terhadap identiti dan kedudukan UMNO.
UMNO sedar ia berdepan persaingan sengit untuk mendapatkan undi Melayu, khususnya daripada PAS dan Bersatu. Dalam kalangan pengundi muda pula, nostalgia terhadap jasa lama tidak semestinya mempunyai nilai yang sama seperti kepada generasi terdahulu.
Pengundi muda menilai peluang pekerjaan, kos rumah, integriti, kebebasan bersuara, kecekapan kerajaan dan kemampuan pemimpin memahami kehidupan mereka. Mereka tidak mempunyai hubungan emosional yang sama dengan sejarah UMNO.
Jika UMNO hanya bergantung pada struktur lama, parti itu mungkin mampu bertahan tetapi semakin mengecil.
Bagaimana UMNO Boleh Bangun Semula?
UMNO tidak perlu menjadi parti lama yang memakai wajah baharu. UMNO perlu berani menjadi parti baharu yang memiliki pengalaman lama.
Pertama, UMNO mesti melakukan pemisahan yang jelas antara mempertahankan institusi dengan mempertahankan individu. Kesetiaan kepada parti tidak boleh ditafsirkan sebagai kewajipan melindungi setiap pemimpin tanpa mengira kesalahan.
Kedua, parti itu perlu memberi ruang sebenar kepada generasi kepimpinan baharu. Bukan sekadar meletakkan orang muda di pentas, tetapi memberikan mereka kuasa membuat keputusan, peluang menjadi calon dan kebebasan membawa pendekatan baharu.
Ketiga, UMNO perlu kembali menjadi parti penyelesaian. Orang Melayu tidak hanya mahu mendengar bahawa mereka sedang terancam. Mereka mahu mengetahui bagaimana pendapatan boleh ditingkatkan, pendidikan diperbaiki, rumah mampu dimiliki dan mobiliti sosial dipulihkan.
Keempat, UMNO mesti membina semula keyakinan masyarakat bukan Melayu. Formula asal kekuatan UMNO dan BN bukan hanya sokongan Melayu, tetapi keupayaan membentuk persefahaman antara kaum. Jika UMNO hanya bersaing untuk menjadi parti paling keras dalam gelanggang Melayu, ia mungkin kehilangan kelebihan sebagai parti yang mampu memimpin sebuah negara majmuk.
Kelima, UMNO perlu mendamaikan tiga kelompoknya: ahli tradisional, pengundi Melayu yang telah beralih kepada PN dan pengundi sederhana yang mahukan kestabilan. Ini memerlukan naratif yang jauh lebih canggih daripada nostalgia atau ketakutan.
Apa Sebenarnya yang Unik tentang UMNO?
Keunikan UMNO bukan kerana parti ini tidak pernah kalah. UMNO unik kerana ia tahu bahawa kekalahan bukan penamat.
Ia mempunyai akar, memori, jaringan, pengalaman dan budaya organisasi. Ia tahu bila perlu melawan, bila perlu berunding dan bila perlu menunggu. Ia boleh menjadi pemerintah, pembangkang, rakan dominan atau rakan kecil—tetapi tetap berusaha berada di tengah gelanggang.
UMNO juga memahami bahawa politik Malaysia bukan pertandingan satu pusingan. Politik ialah maraton yang panjang. Parti yang kalah hari ini masih boleh menjadi penentu esok, asalkan organisasinya tidak musnah dan pintu rundingannya tidak tertutup.
Namun, keanjalan yang berlebihan juga boleh menjadi kelemahan. Jika semua kerjasama dibenarkan atas nama survival, rakyat akhirnya akan bertanya: apakah sebenarnya prinsip yang tidak boleh dirundingkan oleh UMNO?
Inilah dilema terbesar parti tersebut.
UMNO telah membuktikan bahawa ia tahu cara untuk terus hidup. Cabaran selepas ini ialah membuktikan bahawa perjuangannya masih diperlukan oleh Malaysia.
UMNO Belum Selesai
UMNO tidak lagi boleh bergantung pada hujah bahawa rakyat mesti memilihnya kerana jasa masa lalu. Sejarah memberikan legitimasi, tetapi prestasi semasa menentukan masa depan.
Kelebihan UMNO ialah parti ini memiliki tapak untuk membina semula. Kekurangannya ialah sebahagian pemimpinnya mungkin menyangka tapak itu masih sebuah istana.
Hakikatnya, UMNO kini perlu membina semula dari bawah.
UMNO belum mati. UMNO juga belum benar-benar bangkit. Tetapi sesiapa yang terlalu awal menulis batu nisan politik untuk parti ini mungkin belum memahami sifat sebenar UMNO.
Parti ini mempunyai satu bakat yang jarang dimiliki oleh parti lain—seni untuk kalah tanpa menghilang, mengecil tanpa terpadam dan kembali berunding ketika orang lain menyangka ia sudah tidak diperlukan.
Itulah keunikan UMNO.
Namun untuk kembali besar, UMNO memerlukan lebih daripada strategi survival. Ia memerlukan keberanian melakukan pembaharuan, kerendahan hati mengakui kesilapan dan kesediaan melahirkan sebuah perjuangan yang bukan sahaja dikenang oleh generasi lama, tetapi dipercayai oleh generasi baharu.
UMNO telah menguasai seni untuk terus hidup.
Ulasan