Analisis Kritis Prestasi PH dalam PRN Sabah, Johor dan Negeri Sembilan

Tiga PRN ini membawa satu mesej yang sangat jelas: Pakatan Harapan sedang mengalami pengecilan sokongan dari tiga arah serentak.

1. PH masih gagal menembusi pengundi Melayu secara meluas.

2. Pengundi bukan Melayu dan penyokong reformasi tidak lagi memberikan sokongan secara automatik.

3. PH semakin bergantung pada personaliti Perdana Menteri, jentera kerajaan dan ketakutan terhadap lawan—bukannya kekuatan organisasi serta keyakinan terhadap agenda perubahan.

Angka keputusannya cukup keras:

PRN	Prestasi PH	Isyarat utama
Sabah 2025	Menang 1 daripada 20 kerusi ditandingi; sebelumnya memegang tujuh	Penolakan terhadap parti nasional dan kegagalan membaca sentimen kenegerian
Johor 2026	Menang 8 daripada 56; turun daripada 12	BN menjadi pilihan kestabilan; PH kehilangan daya saing di kerusi campuran
Negeri Sembilan 2026	Menang 11 daripada 36; turun daripada 17	Kemerosotan menyeluruh walaupun PH pernah mengetuai kerajaan negeri

 Di Sabah, PH hanya memenangi satu daripada 20 kerusi yang ditandingi dan semua lapan calon DAP tewas. Isu autonomi Sabah, MA63, infrastruktur dan tuntutan 40 peratus hasil negeri mengatasi naratif nasional PH. 

Di Johor, BN memenangi 48 daripada 56 kerusi, manakala PH hanya lapan—DAP enam, PKR satu dan Amanah satu. Kadar keluar mengundi ialah 68.73 peratus. 

Di Negeri Sembilan, BN memenangi 18 kerusi, PH 11 dan PN tujuh. PH jatuh daripada 17 kerusi pada 2023, ketika ia menjadi blok terbesar dalam kerajaan negeri PH–BN. 

Tiga negeri, tiga bentuk penolakan

1. Sabah: PH dilihat sebagai parti Semenanjung

Kesilapan terbesar PH di Sabah ialah cuba membawa formula politik nasional ke dalam gelanggang yang semakin bersifat lokal.

Pengundi Sabah tidak semestinya menolak reformasi, tetapi mereka mahu reformasi itu diterjemahkan kepada:

• pelaksanaan MA63;

• penyelesaian tuntutan 40 peratus hasil;

• air, elektrik dan jalan raya;

• penguasaan lebih besar oleh parti dan pemimpin tempatan;

• hubungan Persekutuan–negeri yang lebih setara.

PH gagal membina identiti Sabah yang benar-benar autonomi. Parti komponennya kelihatan terlalu bergantung pada pimpinan pusat, sementara kempen pula terlalu tertumpu pada nama besar nasional.

Lebih buruk, apabila PH berada dalam Kerajaan Persekutuan, segala kelewatan menyelesaikan isu Sabah tidak lagi boleh dipersalahkan sepenuhnya kepada kerajaan terdahulu. PH menjadi sebahagian daripada masalah yang dahulunya dikritiknya.

Pelajaran Sabah: Jenama nasional dan kehadiran pemimpin pusat bukan pengganti kepada kepimpinan tempatan, struktur akar umbi dan keberanian memperjuangkan hak negeri.

2. Johor: PH kalah kepada formula kestabilan BN

Johor memperlihatkan masalah yang berbeza. BN bukan sekadar menang kerana undi Melayu; BN berjaya meyakinkan sebahagian besar pengundi bahawa ia merupakan parti yang paling berupaya mentadbir negeri.

BN mempunyai:

• identiti “Johor dahulu” yang kukuh;

• hubungan rapat dengan institusi negeri;

• jentera UMNO yang tersusun hingga ke peringkat daerah mengundi;

• calon tempatan yang dikenali;

• naratif pembangunan ekonomi yang mudah difahami;

• imej kestabilan pentadbiran.

PH pula menghadapi krisis kedudukan. Di Putrajaya, PH dan BN merupakan rakan kerajaan. Di Johor, mereka menjadi lawan. Akibatnya, PH sukar menjelaskan kepada pengundi:

Jika BN cukup baik untuk menjadi rakan di Putrajaya, mengapa BN perlu ditolak di Johor?

PH juga tidak mempunyai isu negeri yang cukup kuat untuk menggugat BN. Kempen nasional, serangan terhadap sejarah UMNO dan seruan reformasi umum tidak cukup untuk mengatasi kepuasan relatif terhadap pentadbiran negeri.

Pelajaran Johor: Apabila lawan memiliki rekod pentadbiran, identiti negeri dan jentera yang kuat, PH tidak boleh bergantung pada gelombang nasional atau undi bukan Melayu semata-mata.

3. Negeri Sembilan: rakyat menghukum kekaburan PH–BN

Negeri Sembilan adalah keputusan yang paling membimbangkan kerana PH bukan pendatang baharu. PH pernah mengetuai kerajaan negeri dan mempunyai rekod pentadbiran untuk dipertahankan.

Namun, PH gagal menjawab tiga persoalan:

1. Apakah pencapaian khusus PH yang membezakan pentadbirannya?

2. Siapakah sebenarnya peneraju kerajaan—PH atau BN?

3. Mengapa pengundi mesti memilih PH jika BN juga berada dalam kerajaan yang sama?

PH–BN berkongsi kerajaan tetapi tidak membina identiti pemerintahan yang benar-benar bersama. Apabila pilihan raya tiba, setiap pihak mahu menuntut kejayaan dan menjauhkan diri daripada kelemahan. Pengundi akhirnya melihat BN sebagai parti yang lebih jelas, lebih tersusun dan lebih berakar.

Keputusan ini juga menunjukkan keretakan dalam sokongan tradisional PH. Dapatan lapangan sebelum PRN telah pun mengesan bahawa sokongan pengundi Cina tidak lagi bersifat automatik. Mereka mungkin tidak beralih sepenuhnya kepada lawan, tetapi sebahagian boleh memilih BN, tidak keluar mengundi atau memberikan undi protes. 

Pelajaran Negeri Sembilan: PH boleh kehilangan kerajaan bukan sahaja apabila pengundi berpindah kepada lawan, tetapi juga apabila penyokong sendiri hilang semangat untuk keluar mengundi.

Di mana silapnya PH?

1. Identiti politik PH semakin kabur

Dahulu PH mempunyai tawaran yang mudah difahami: reformasi, antirasuah, tatakelola dan perubahan sistem.

Selepas berada dalam kerajaan bersama BN, PH tidak berjaya membentuk cerita politik baharu. PH tidak boleh lagi sepenuhnya menjadi gerakan pembangkang, tetapi belum berjaya menjadi parti pemerintah yang meyakinkan.

Akibatnya:

• penyokong reformasi merasakan PH terlalu banyak berkompromi;

• pengundi Melayu konservatif masih mencurigai PH;

• pengundi pragmatik melihat BN sebagai pilihan pentadbiran yang lebih stabil;

• pengundi protes mempunyai lebih banyak pilihan untuk menghukum PH.

PH berada dalam keadaan paling berbahaya bagi sesebuah parti: tidak cukup radikal untuk menghidupkan penyokongnya, tetapi tidak cukup dominan untuk menarik pengundi pragmatik.

2. Terlalu bergantung pada Perdana Menteri

Kehadiran Anwar Ibrahim boleh menarik khalayak, tetapi tidak semestinya memindahkan undi kepada calon DUN.

Pilihan raya negeri ditentukan oleh perkara yang lebih mikro:

• calon dikenali atau tidak;

• pusat khidmat berfungsi atau tidak;

• jentera boleh membawa pengundi keluar atau tidak;

• isu kampung dan daerah diselesaikan atau tidak;

• hubungan calon dengan masyarakat setempat.

PH terlalu kerap menyamakan sambutan ceramah besar dengan sokongan pilihan raya. Jumlah hadirin bukan ukuran tepat kepada jumlah undi.

3. Kegagalan memperluas sokongan Melayu

PKR dan Amanah masih belum mempunyai tapak Melayu yang cukup kukuh untuk menggantikan kekuatan UMNO ataupun menyaingi daya mobilisasi PAS.

PKR terlalu bergantung pada jenama Anwar dan calon tertentu. Amanah pula belum mempunyai identiti yang cukup jelas: adakah ia parti Islam progresif, parti reformasi, parti Melayu sederhana atau sekadar rakan kecil dalam PH?

Selagi DAP menjadi penyumbang utama kerusi PH manakala PKR dan Amanah lemah di kawasan Melayu, PH akan kekal sebagai gabungan yang bertahan di bandar tetapi sukar menguasai negeri secara menyeluruh.

4. Mengambil mudah pengundi bukan Melayu

Pengundi Cina dan India mungkin masih lebih dekat dengan PH dari segi nilai dan dasar. Namun, kedekatan itu tidak lagi menjamin:

• mereka akan keluar mengundi;

• mereka akan menerima semua kompromi kerajaan;

• mereka akan terus mengundi calon yang tidak berprestasi;

• mereka tidak akan memberikan undi taktikal kepada BN.

Isunya bukan semata-mata “pengundi Cina beralih”. Bahaya yang lebih besar ialah demobilisasi—penyokong PH duduk di rumah kerana merasakan undi mereka tidak membawa perubahan yang dijanjikan.

5. Reformasi tidak cukup kelihatan dalam kehidupan rakyat

Kerajaan boleh mengemukakan angka pelaburan, pertumbuhan ekonomi dan kestabilan fiskal. Tetapi pengundi menilai melalui pengalaman harian:

• harga makanan;

• gaji dan peluang pekerjaan;

• kos rumah;

• subsidi dan tarif;

• kualiti pengangkutan;

• akses perkhidmatan awam;

• persepsi mengenai keadilan dan integriti kerajaan.

Jika pembaharuan institusi bergerak perlahan sementara kos kehidupan terus terasa, perkataan “reformasi” akhirnya kehilangan kuasa emosi.

6. Pemilihan calon dan organisasi akar umbi

PH masih terlalu kerap memilih calon melalui rundingan pusat, hubungan dalaman atau keseimbangan puak. Ini menghasilkan calon yang mempunyai profil parti tetapi tidak semestinya mempunyai akar tempatan.

BN dan parti tempatan Sabah pula memahami bahawa pilihan raya negeri dimenangi melalui ribuan hubungan kecil—ketua kampung, persatuan penduduk, rumah ibadat, kelompok peniaga, belia dan keluarga setempat.

Media sosial tidak dapat menggantikan rangkaian manusia ini.

7. Hubungan PH–BN tidak mempunyai peraturan politik yang jelas

Kerjasama di pusat tetapi persaingan di negeri boleh berlaku dalam demokrasi. Namun, kedua-duanya mesti mempunyai sempadan yang difahami:

• isu apa yang boleh dipertikaikan;

• apakah bentuk serangan yang tidak boleh dilakukan;

• bagaimana pencapaian kerajaan dikongsi;

• bagaimana pertembungan negeri tidak meruntuhkan kerajaan Persekutuan;

• apakah formula menghadapi pilihan raya umum.

Tanpa kerangka itu, PH dan BN kelihatan bekerjasama kerana keperluan kuasa, bukannya berdasarkan agenda pemerintahan bersama.

Cabaran yang menanti

1. BN semakin mencabar PH

Kemenangan besar di Johor dan Negeri Sembilan memberi BN keyakinan bahawa ia tidak lagi perlu bergantung sepenuhnya pada PH. BN boleh menggunakan kekuatan negeri untuk menuntut lebih banyak kerusi Parlimen, jawatan dan pengaruh dasar.

2. Risiko PH terperangkap di kawasan bandar

Jika pola ini berterusan, PH boleh berubah menjadi gabungan bandar dan separa bandar yang kuat di beberapa kawasan tetapi tidak mempunyai keluasan geografi untuk membentuk kerajaan dengan selesa.

3. Persaingan merebut pengundi Melayu semakin kompleks

PH bukan sahaja perlu berdepan UMNO dan PAS. Kemunculan parti baharu, tokoh serpihan dan sentimen antiparti boleh memecahkan undi reformis serta pengundi muda.

4. Pengundi muda semakin sukar diwarisi

Pengundi muda tidak mempunyai kesetiaan sejarah kepada Reformasi 1998, BN ataupun PAS. Mereka lebih responsif kepada:

• kos hidup;

• pekerjaan;

• perumahan;

• kandungan digital;

• autentisiti calon;

• isu kebebasan dan keadilan;

• prestasi sebenar, bukan nostalgia perjuangan.

5. Dilema antara reformasi dengan kelangsungan kerajaan

Semakin PH menangguhkan reformasi untuk menjaga hubungan dengan rakan kerajaan, semakin kecewa penyokong terasnya. Tetapi jika PH bergerak terlalu agresif, kestabilan kerajaan gabungan boleh tergugat.

Inilah dilema strategik terbesar PH menjelang pilihan raya umum.

Apa yang perlu dilakukan?

1. Lakukan audit kekalahan yang jujur

PH perlu menubuhkan pasukan audit bebas bagi setiap negeri dan setiap kerusi. Audit itu mesti melihat:

• perubahan undi mengikut lokaliti;

• kadar keluar mengundi mengikut kumpulan;

• prestasi calon;

• keberkesanan jentera;

• sentimen terhadap kerajaan;

• pemindahan undi antara PH, BN dan parti lain;

• sebab penyokong PH tidak keluar mengundi.

Audit tidak boleh berakhir dengan alasan mudah seperti peratus keluar mengundi rendah, fitnah lawan atau pengundi tidak memahami dasar.

2. Bina semula naratif PH

PH memerlukan tawaran baharu yang menggabungkan:

• reformasi institusi;

• keadilan ekonomi;

• perlindungan sosial;

• peluang pekerjaan dan perumahan;

• pentadbiran cekap;

• politik berbilang kaum yang tidak mengabaikan keresahan Melayu;

• federalisme yang lebih adil kepada Sabah dan Sarawak.

Naratifnya perlu mudah: bersih, cekap, adil dan membantu kehidupan rakyat.

3. Pulihkan keyakinan penyokong teras

Beberapa reformasi yang nyata perlu disegerakan dan mempunyai garis masa. Antaranya:

• kebebasan institusi penguatkuasaan;

• pembaharuan pembiayaan politik;

• ketelusan perolehan;

• pemisahan kuasa Pendakwa Raya dan Peguam Negara;

• pengukuhan Parlimen serta DUN;

• perlindungan kebebasan bersuara secara bertanggungjawab.

PH tidak perlu melaksanakan semuanya serentak, tetapi mesti menunjukkan arah, jadual dan keberanian.

4. Bangunkan kepimpinan negeri

PH tidak boleh masuk ke setiap PRN dengan wajah nasional yang sama. Setiap negeri memerlukan:

• pemimpin utama yang dikenali;

• calon Menteri Besar atau Ketua Menteri yang meyakinkan;

• manifesto khusus negeri;

• pasukan dasar tempatan;

• autonomi lebih besar dalam pemilihan calon dan strategi.

Di Sabah, ini bermaksud memberi kuasa sebenar kepada pimpinan Sabah—bukan sekadar menukar jurucakap.

5. Reformasi KEADILAN dan Amanah

DAP masih mampu mempertahankan sebahagian kubu, tetapi PH tidak boleh berkembang tanpa pemulihan KEADILAN dan Amanah.

KEADILAN perlu kembali menjadi parti masyarakat pelbagai kaum yang mempunyai jentera lapangan, bukan sekadar gabungan personaliti dan kumpulan dalaman.

Amanah pula perlu menentukan identiti yang jelas serta membina pengaruh dalam masjid, komuniti, badan kebajikan, pertubuhan belia dan kawasan FELDA—bukan hanya muncul ketika pilihan raya.

6. Tukar model kempen

PH perlu bergerak daripada “kempen ceramah” kepada “kempen hubungan”:

• pemetaan setiap daerah mengundi;

• pusat khidmat sepanjang tahun;

• pengumpulan data pengundi secara sah dan beretika;

• komunikasi khusus mengikut segmen;

• jaringan sukarelawan setempat;

• calon diumumkan lebih awal;

• penyelesaian isu mikro sebelum kempen bermula.

7. Tentukan masa depan hubungan PH–BN

PH dan BN perlu memilih satu daripada dua formula:

• kerjasama pilihan raya yang tersusun, termasuk pembahagian kerusi dan manifesto minimum bersama; atau

• persaingan terkawal, dengan kod etika dan jaminan bahawa keputusan negeri tidak menjejaskan kestabilan Persekutuan.

Keadaan separuh kawan, separuh lawan yang tidak dijelaskan hanya menguntungkan pihak yang lebih kuat organisasinya—pada masa ini, BN.

Jalan ke hadapan

PH tidak perlu meninggalkan politik sederhana atau menjadi lebih menyerupai UMNO dan PAS. Jika PH cuba menjadi “lebih Melayu” melalui retorik semata-mata, ia mungkin tetap tidak diterima pengundi konservatif sambil kehilangan penyokong progresif.

Sebaliknya, PH perlu menawarkan politik yang yakin pada dirinya:

• mempertahankan kepentingan Melayu tanpa menakutkan bukan Melayu;

• mempertahankan Islam tanpa menjadikan agama senjata partisan;

• melaksanakan reformasi tanpa mengabaikan kos hidup;

• menghormati autonomi negeri tanpa melemahkan Persekutuan;

• bekerjasama dengan BN tanpa kehilangan identiti sendiri.

Kesimpulan

Sabah ialah amaran bahawa PH gagal memahami politik tempatan. Johor menunjukkan PH boleh dikalahkan oleh rakan kerajaannya sendiri. Negeri Sembilan pula membuktikan PH boleh kehilangan negeri yang pernah ditadbirnya apabila penyokong teras kecewa dan identiti gabungan menjadi kabur.

Masalah PH bukan kerana rakyat tiba-tiba menolak semua nilai reformasi. Masalahnya ialah rakyat semakin tidak yakin bahawa PH masih mampu—atau masih berani—menterjemahkan nilai itu kepada pemerintahan yang nyata.

PH masih mempunyai pemimpin nasional, sokongan bandar, kelompok kelas menengah dan asas masyarakat majmuk. Namun aset tersebut tidak akan mencukupi tanpa organisasi akar umbi, agenda ekonomi rakyat, kepimpinan negeri dan reformasi yang boleh dilihat.

PH tidak boleh sekadar menunggu pengundi takut kepada lawan. PH mesti kembali memberi sebab yang kuat untuk rakyat memilihnya.